Συντηρητικός τρίτου τύπου

Παρατηρώ τελευταία μια έξαρση στην σύγχυση με την έννοια συντηρητικός, ένας όρος που συνήθως χρησιμοποιείται κατά βούληση για να εξυπηρετήσει διαφορετικές επικοινωνιακές σκοπιμότητες. Θα ήταν χρήσιμο λοιπόν να ξεχωρίσουμε τους διαφορετικούς τύπους και να βάλουμε λίγο τα πράγματα στην θέση τους.

Ο πρώτος τύπος συντηρητικού είναι αυτός που ζει και αναπνέει το τρίπτυχο Πατρίς, Θρησκεία, Οικογένεια. Βέβαια δεν μπορεί να αιτιολογήσει γιατί πιστεύει σε αυτά που πιστεύει, απλά τα ακολουθεί γιατί τα κληρονόμησε, είναι “οι παραδόσεις του λαού μας”. Για να είμαστε ξεκάθαροι, αυτός ο τύπος συντηρητικού είναι βασικά μια καρικατούρα που προσωπικά δεν έχω συναντήσει. Υπάρχει σε κάποιες κωμωδίες εποχής, ίσως και σε κάποιες μερίδες ψηφοφόρων της ΝΔ και του ΛΑΟΣ, αλλά περισσότερο λειτουργεί σαν σκιάχτρο στο φαντασιακό των εφήβων που θέλουν να κάνουν την προσωπική τους επανάσταση, ή των πολιτευόμενων που θέλουν να απευθυνθούν στους πνευματικά έφηβους ψηφοφόρους τους. 

Ο δεύτερος ορισμός συντηρητικού είναι βασικά ένα λεξικολογικό τέχνασμα. Εδώ, η εγχώρια ελαφρών-βαρών διανόηση, ορίζει τον συντηρητικό όχι σε σχέση με το τι πιστεύει, αλλά με το πως λειτουργεί, χρησιμοποιώντας παραπλανητικά τον ορισμό της στασιμότητας για να παρουσιάσει τον συντηρητικό σαν αντιδραστικό σε κάθε εξέλιξη, ένα δαρβινικό απολίθωμα που δεν μπορεί να προσαρμοστεί στις νέες εξελίξεις. Έχει ενδιαφέρον ότι με αυτήν την τακτική, η ταμπέλα-σκιάχτρο του συντηρητισμού χρησιμοποιείται από το κεντρώο μπλοκ για να στιγματιστούν όσοι αρνούνται τις μεταρρυθμίσεις. Η γενικευμένη βέβαια εφαρμογή αυτής της προσέγγισης θα μας οδηγούσε σε γελοία συμπεράσματα, για παράδειγμα ότι αυτοί που αντιστάθηκαν στην άνοδο του ναζισμού στην Γερμανία ή του Μάο, ήταν πνευματικά απροσάρμοστοι συντηρητικοί… 

Σε άλλες χώρες όπου ο διάλογος δεν είναι βρεφονηπιακός και οι ιδέες εξελίσσονται, υπάρχει ένας τρίτος τύπος συντηρητικού με αναφορές σε διαφορετικά πεδία. Αυτός είναι ο συντηρητικός που έχει το διανοητικό σθένος να κατανοήσει την ανθρώπινη φύση με την δομή και τους περιορισμούς της, αμφισβητώντας τις μεγαλόσχημες κεντρικές παρεμβάσεις για την "πρόοδο της ανθρωπότητας". Αυτός ο συντηρητικός είναι ο εξελικτικός στην παράδοση του Ε.Ο. Wilson που διέκρινε ότι οι κοινωνίες μας και οι συμπεριφορές μας καθορίζονται περισσότερο από βιολογικούς-εξελικτικούς παράγοντες και λιγότερο από το περιβάλλον. Είναι ο πολιτικός επιστήμονας στην παράδοση του Fukuyama που ερμηνεύει τους πολιτικούς θεσμούς σαν προέκταση της ανθρώπινης φύσης και προβλέπει ότι οι όποιες αποκλίσεις από την κοινωνική τάξη είναι κατά βάση προσωρινές. Είναι ο πολιτικός φιλόσοφος στην παράδοση του Nozick που αρνούμενος την κυρίαρχη αφήγηση του κράτους-πατερούλη, διαπιστώνει υφαρπαγή των ατομικών ελευθεριών. στο όνομα της ισότητας. Είναι ο ηθικός φιλόσοφος στην παράδοση της δεοντολογίας του Kant που δεν σχετικοποιεί και δεν κόβει γωνίες, που απορρίπτει τον κυρίαρχο ηδονισμό ταιριαστό σε πρωτόζωα, και νοηματοδοτεί την ανθρώπινη εμπειρία με μια υπαρξιακή στάση βασισμένη σε ποιότητες, όχι ποσότητες σχέσεων. Είναι ο ρομαντικός λογοτέχνης στην παράδοση του Yukio Mishima που βλέπει τον κόσμο των παραδοσιακών αξιών να καταρρέει μπροστά στην επέλαση του διεθνισμού. Είναι ο σχολιαστής στην παράδοση του Caldwell που βλέπει τα όρια του πολυπολιτισμού και του σχετικισμού.  Είναι ο διεθνολόγος στην παράδοση του Mearsheimer που κατανοεί ότι στο άναρχο διεθνές σύστημα οι σχέσεις μεταξύ των κρατών δεν καθορίζονται από αγνές προθέσεις, αλλά από την προβολή δύναμης. Είναι ο κοινωνιολόγος στην παράδοση του Thomas Sowell που αρνείται την θυματοποίηση της μαύρης κοινότητας σαν μέσο επαιτείας και θεωρεί την κοινωνική πίεση της γειτονιάς πολύ πιο αποτελεσματική από τα κρατικά προγράμματα. 

Βασικά ο τρίτος τύπος συντηρητικού είναι αυτός με τον οποίο ο μέσος Έλληνας διανοούμενος θα μπορούσε να επικοινωνήσει μόνο με νότες, αφού απέχουν κάτι πλανήτες.

Συνέχεια

O Milton Friedman που γνώρισα

Τελευταία φορά συνάντησα τον Milton Friedman τον Οκτώβριο του 2005. Σαν chairman τότε του Milton Friedman Group του πανεπιστημίου του Σικάγο, είχα οργανώσει το ετήσιο «προσκύνημα» στο Σαν Φρανσίσκο που διαβιούσε. Η συνάντηση έγινε σε ένα εστιατόριο όπου επί τρεις ώρες 20-25 μέλη και απόφοιτοι του group πυροβολούσαμε τον Milton Friedman με ερωτήσεις επί παντός επιστητού. Η εικόνα που σχηματίσα ήταν, surprise, πολύ διαφορετική από αυτήν που προβάλλεται από τους κρατιστές και έχει καθιερωθεί στην Ελλάδα.

Στην χώρα μας, η κυρίαρχη εικόνα του Friedman είναι αυτή που έχει υπαγορευθεί από λαϊκιστές  δημοσιογράφους όπως η Naomi Klein. Στο δημοφιλέστατο στην Ελλάδα βιβλίο της «Δόγμα του Σοκ» μέσα από όλες τις διαστρεβλώσεις και παρανοήσεις, ο Milton Friedman προβάλλει σαν αυταρχικός χαρακτήρας και αιμοσταγής υποκινητής των συμφερόντων των εταιρειών. Τίποτε δεν απέχει περισσότερο από την αλήθεια.

Στο γεύμα με το γκρουπ, ο 93χρονος τότε Milton Friedman εμφανίστηκε χωρίς συνοδεία με ένα μεγάλο χαμόγελο. Για τρεις ώρες υπέμεινε φωτογραφίσεις, υπογραφές βιβλίων και εκατοντάδες (όχι πάντα ευφυείς) ερωτήσεις χωρίς παράπονο ή ειρωνεία, αλλά πολλές φορές με χιούμορ. Προσωπικά νομίζω ότι ήταν ο πιο προσιτός από αυτήν την κάστα των ultra-intelligent κατόχων Nobel –και νομίζω έχω συναντήσει αρκετούς.

Πέρα όμως από τις θετικές προσωπικές εντυπώσεις, υπάρχει και ο ρόλος του Friedman στην ακαδημαική και πολιτική αρένα. Λίγοι θα αρνηθούν ότι ο Friedman έχει παίξει μοναδικό ρόλο στην διάδοση των ιδεών κατά του κρατικού παρεμβατισμού. Ήταν ο Milton Friedman στην δεκαετία του 50 που κατέρριψε τον πρώιμο Κεϋνσιανισμό και απέδειξε με την αναλυτική μονεταριστική του προσέγγιση ότι η ύφεση του 30 δεν ήταν αποτυχία της αγοράς, αλλά αποτέλεσμα κρατικής παρέμβασης στην προσφορά χρήματος. Αργότερα θα υποστηρίξει την εθελοντική θητεία, τα εκπαιδευτικά vouchers, τις ελεύθερες νομισματικές ισοτιμίες και το εγγυημένο ελάχιστο εισόδημα μέσω αρνητικού φόρου εισοδήματος. Μέχρι το τέλος της ζωής του ο Milton Friedman θα συμβουλεύσει όποιες κυβερνήσεις του το ζητήσουν, όπως τις ΗΠΑ, την Γιουγκοσλαβία, την Ρωσία, την περίφημη Χιλή. Αντίθετα με πολλούς άλλους οικονομολόγους που εύρισκαν άγονη την προσπάθεια ενημέρωσης των μαζών, ο Milton Friedman θα προσεγγίσει το ευρύ κοινό με εγχειρήματα όπως την τηλεοπτική σειρά «free to choose» την δεκαετία του 80. 

Και ενώ η συνεισφορά του στην οικονομική επιστήμη και τον πολιτικό διάλογο είναι αναμφισβήτητη, η εικόνα που έχει καλλιεργηθεί από τους αγοραφοβικούς είναι ότι ο Friedman ήταν ένας φανατικός της αγοράς, απόλυτος και ακραίος. Δεν είναι όμως αλήθεια. Ευγενικός χαρακτήρας εκ φύσεως, είχε πάντα καλά λόγια να πει για τον μεγάλο του ακαδημαϊκό αντίπαλο τον Keynes, τον οποίο χαρακτήρισε “brilliant scholar” και το βιβλίο του General theory, που ο ίδιος κατέρριψε τα συμπεράσματα του, "a great book". Αυτή μετριοπάθεια του ήταν η αιτία για τον σκεπτικισμό εάν όχι έκδηλη αντιπάθεια προς τον Friedman  από την άλλη μεγάλη σχολή της φιλελεύθερης παράταξης, την αυστριακή. Ανάμεσα στα πολλά επίθετα, έχει χαρακτηριστεί και «Κευνσιανός μονεταριστής» ή ακόμη «κρατιστής λύκος με φιλελεύθερη προβιά» (Rothbard). Ο κύριος λόγος είναι η αποδοχή από τον Friedman του fiat money η ποσότητα του οποίου θα ρυθμίζεται από τις κεντρικές τράπεζες. Επίσης είναι πράγματι γεγονός ότι ο Milton Friedman έχει υποστηρίξει την κρατική παρέμβαση στην οικονομία, με χειρότερο παράδειγμα την Ιαπωνία και την πρόταση του το 1997 για τύπωμα περισσότερων γιεν αντί για φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις. Πιστεύω όμως ότι η κριτική που του γίνεται παραβλέπει δύο στοιχεία. Πρώτα, ότι ο Friedman ήταν ανοικτός σε όλες τι ιδέες γιατί απλά πίστευε ότι οι οικονομικές θεωρίες πρέπει να είναι αντικείμενο αναλυτικής έρευνας, να αποδεικνύονται ή να καταρρίπτονται πάνω στην βάση δεδομένων και όχι προτιμήσεων. Μετά, σε θέματα πολιτικής, ο Friedman ήταν πραγματιστής, υποστηρίζοντας ότι για να φθάσουμε στην φιλελεύθερη ουτοπία πρέπει να προχωρήσουμε βήμα-βήμα, ακόμη και με προτάσεις για διαχείριση του τωρινού κρατισμού.

Εκατό χρόνια μετά την γέννηση του, νομίζω ότι αυτή ήταν και η μεγάλη παρακαταθήκη του: αντίσταση στον κρατισμό με μία φιλελεύθερη αλλά και, κρίσιμα, πραγματιστική ατζέντα. Συνέχεια

Η άλλη οικονομική πολιτική

Και όμως. Υπάρχει μία οικονομική πολιτική που μπορεί να αυξήσει τα δημόσια έσοδα, να είναι κοινωνικά δημοφιλής και να βοηθήσει την ανάπτυξη. Και είναι μια οικονομική πολιτική που μετά από τόσα χρόνια κρίσης και συζητήσεων δεν την έχω δει να προτείνεται σοβαρά.

Είναι η μείωση της φορολογίας.

Την τόσο αμφιλεγόμενη ηθική διάσταση της φορολογίας την έχουμε συζητήσει αλλού (σχετικά εδώ και εδώ). Αξίζει όμως να δούμε και την πρακτική διάσταση της φορολογίας, δηλαδή την επίπτωση της στην οικονομία και στα φορολογικά έσοδα όπως και τις σχετικές πολιτικές δυσκολίες στην μεταρρύθμιση της*.

First things first. Η φορολογία είναι βλαβερή για την οικονομία κυρίως για δύο λόγους.

Πρώτα, φορολόγηση σημαίνει ότι το κράτος αφαιρεί χρήματα από την αγορά και τους καταναλωτές, που θα χρησιμοποιούσαν τα χρήματα σε παραγωγικές δραστηριότητες. Ένας κρατιστής μπορεί βέβαια να ισχυριστεί ότι η καθαρή επίπτωση είναι μηδενική αφού ότι δεν ξοδέψουν οι καταναλωτές θα τα ξοδέψει το κράτος. Το πρόβλημα όμως είναι ότι το κράτος, είτε από άγνοια, είτε από εξυπηρέτηση πολιτικών συμφερόντων, θα τοποθετήσει τα χρήματα σε λιγότερο παραγωγικές δραστηριότητες, όπως υπεράριθμους δημόσιους υπάλληλους, ακριβά έργα, άχρηστα επιδόματα κλπ.

Ο δεύτερος λόγος για τον οποίο η φορολογία είναι καταστρεπτική για την οικονομία, είναι επειδή διαστρεβλώνει τα κίνητρα και άρα την συμπεριφορά του φορολογούμενου, παραγωγού και καταναλωτή. Στις οικονομικές αποφάσεις που παίρνουμε, από την μισθωτή εργασία μέχρι τις επενδύσεις υπολογίζουμε πάντα το κόστος και τα πιθανά έσοδα μετά φόρων. Γιατί κάποιος να δουλέψει περισσότερο όταν την επιπρόσθετη αμοιβή του θα την πάρει το κράτος; Πόσες επενδύσεις δεν έγιναν επειδή οι φόροι θα έτρωγαν τα ελάχιστα απαιτούμενα κέρδη; Πόσο αυξημένη θα ήταν η κατανάλωση εάν δεν υπήρχε ΦΠΑ;

Τα παραπάνω είναι πάνω κάτω γνωστά. Μία λιγότερο γνωστή παρατήρηση είναι ότι από ένα σημείο και μετά, η αύξηση των φορολογικών συντελεστών είναι τόσο βλαβερή για την οικονομία που μειώνει τα συνολικά φορολογικά έσοδα. Να σημειώσω ότι πιστεύω πως καταρχήν οι φορολογικοί συντελεστές πρέπει να μεγιστοποιούν την ανάπτυξη της οικονομίας και άρα πρέπει να είναι όσο πιο χαμηλοί γίνεται. Απλά σημειώνω εδώ ότι και από την πλευρά του τεχνοκράτη που θέλει να βοηθήσει το έλλειμμα, οι σημερινοί συντελεστές είναι εσφαλμένοι. Όπως δείχνει και η καμπύλη του Laffer, με φορολογικό συντελεστή 0% προφανώς δεν υπάρχουν καθόλου έσοδα για το κράτος. Με συντελεστή 100% επίσης δεν υπάρχουν καθόλου φορολογικά έσοδα, αφού κανένας δεν έχει κίνητρο να εργαστεί. Μεταξύ αυτών των δύο τα φορολογικά έσοδα αυξάνονται και μεγιστοποιούνται σε ένα συντελεστή που η ακριβής τιμή του εξαρτάται από την κάθε οικονομία. Για την ιστορία, αυτή ακριβώς η ανάλυση ήταν η βάση της μείωσης φόρων επί Ρέιγκαν που οδήγησε στην εκπληκτική άνοδο της αμερικάνικης οικονομίας και αύξησε τα φορολογικά έσοδα. Είναι νομίζω προφανές ότι στην Ελλάδα το έχουμε ξεπεράσει αυτό το Laffer equilibrium point.

Προσωπικά δεν έχω αμφιβολία ότι η καμπύλη Laffer είναι γνωστή στο ΥΠΟΙΚ. Γιατί όμως τότε δεν εφαρμόζεται η μείωση της φορολογίας; Είναι αλήθεια ότι υπάρχει κάποιο lag μεταξύ της μείωσης των συντελεστών και της αύξησης των εσόδων. Η εμμονή της τρόικας για άμεση μείωση του ελλείμματος δεν επιτρέπει την βραχυπρόθεσμη μείωση των φορολογικών εσόδων. Αυτή βέβαια θα μπορούσε να γίνει με μια αντίστοιχη θαρραλέα μείωση των δαπανών, αλλά εκεί μπαίνουμε στα χωράφια της public choice theory και προσκρούουμε στην πολιτική δύναμη των ειδικών συμφερόντων που νέμονται την περιουσία του ιδιωτικού τομέα και των πολιτών εδώ και δεκαετίες.

Και κάπως έτσι οδηγούμαστε από ύφεση σε ύφεση και από bailout σε bailout

 ___________________________________________
* Αναφέρομαι γενικά στην φορολογία για λόγους απλότητας, γνωρίζοντας τις σημαντικές διαφορές μεταξύ φόρου κατανάλωσης, εισοδήματος, εταιρικού κλπ. Επίσης, δεν συζητάω το άλλο μεγάλο ζήτημα της απλοποίησης των φόρων, ιδανικά με ένα flat tax rate

Συνέχεια

Ποιός το έφτιαξε;

Ήταν σε μια αποστροφή του λόγου του σε ένα fundraising event (από τα 200 τον τελευταίο χρόνο) που ο συνήθως πειθαρχημένος Ομπάμα έκανε την γκάφα: “If you've got a business—you didn't build that. Somebody else made that happen.” Η ατάκα ήταν στα όρια του γελοίου αλλά για να είμαστε δίκαιοι είναι προφανές ότι ο Ομπάμα αναφερόταν σε κάτι πιο ουσιαστικό που απλά δεν μπόρεσε να αναπτύξει καλά την συγκεκριμένη στιγμή. Την πιο ολοκληρωμένη εκδοχή του επιχειρήματος την είχε δώσει η Elizabeth Warren σε ένα βίντεο που έγινε άμεσο hit στους διάφορους θιασώτες του μεγάλου κράτους και τον φόρων Σε αυτό είπε:

"There is nobody in this country who got rich on his own. Nobody. You built a factory out there -- good for you. But I want to be clear. You moved your goods to market on the roads the rest of us paid for. You hired workers the rest of us paid to educate. You were safe in your factory because of police forces and fire forces that the rest of us paid for. You didn't have to worry that marauding bands would come and seize everything at your factory... Now look. You built a factory and it turned into something terrific or a great idea -- God Bless! Keep a Big Hunk of it. But part of the underlying social contract is you take a hunk of that and pay forward for the next kid who comes along"

Με άλλα λόγια, εσύ ιδιοκτήτη της εταιρίας που νομίζεις ότι έφτιαξες την περιουσία σου από μόνος σου, κάνεις λάθος. Χρωστάς σε εμάς που φτιάξαμε τους δρόμους για να μεταφέρεις τα προϊόντα σου... Για αυτό θα πρέπει να πληρώσεις με μεγάλους φόρους στο κράτος.

Αυτό το αρκετά διαδομένο επιχείρημα έχει διάφορα προβλήματα. Καταρχάς, συγχέει και γενικεύει σκόπιμα τους δημιουργούς των έργων. Η αλήθεια είναι ότι τους δρόμους τους έφτιαξαν εργάτες οι οποίοι πληρώθηκαν για την εργασία τους. Κανείς δεν τους χρωστάει τίποτα.

Τα έργα πληρώθηκαν με λεφτά τα οποία το κράτος έχει αποσπάσει με την βία από τους φορολογούμενους. Αυτοί είναι οι τελικοί χρηματοδότες των έργων, αλλά δεδομένου του καταναγκαστικού χαρακτήρα της φορολόγησης, τα έργα δεν δικαιολογούν την συνέχιση της. Για παράδειγμα ας υποθέσουμε μια μαφία σε ένα χωριό που αποσπά χρήματα με την βία. Αφού κρατάει ένα μέρος για να καλοπερνάει η ίδια, προσφέρει κάποια χρήματα για να γίνει ένα πάρκο στο χωριό. Μετά πηγαίνει πάλι στους χωρικούς και τους λέει: χρησιμοποιείτε το πάρκο που έφτιαξα, άρα μου χρωστάτε και θα συνεχίσετε να πληρώνετε…

Το μεγαλύτερο όμως πρόβλημα είναι ότι υποθέτει ότι ένα βασικό χαρακτηριστικό του ανθρώπινου είδους, η κουλτούρα (με την έννοια της συσσώρευσης γνώσης/ επιτευγμάτων/ υποδομών και χρήση τους από γενιά σε γενιά) δεν θα υπήρχε χωρίς την ύπαρξη του κράτους και τη φορολογίας. Ψέματα. Η ανθρωπότητα προόδευε για αιώνες χωρίς φορολογία, με αυθόρμητη συνεννόηση και ελεύθερες συναλλαγές. Ιδιωτικοί δρόμοι, παιδεία, ασφάλεια, όλα μπορεί να τα παρέχει καλύτερα και με λιγότερο κόστος ο ελεύθερος ιδιωτικός τομέας.

Η αλήθεια είναι ότι η φορολογία ήταν και είναι κλοπή. Το δικαίωμα της ατομικής ιδιοκτησίας δεν μπορεί να το αναιρέσει καμία παροχή υπηρεσιών ή «δημοκρατική νομιμοποίηση». Στην καλύτερη περίπτωση είναι ένα αναγκαίο κακό. Αλλά ηθικό έρεισμα δεν έχει.
Συνέχεια

Το μέλλον είναι Uber

Συμφωνούμε ότι η ανεργία εξηγείται καταρχήν σαν αποτέλεσμα του κρατικού παρεμβατισμού. Όταν κάποιος μπορεί και θέλει να δουλέψει, δηλαδή να προσφέρει στην παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών, οι λόγοι για τους οποίους κανείς δεν αγοράζει την εργασία του έχουν να κάνουν καταρχήν με κρατικούς περιορισμούς και στρεβλώσεις στην αγορά εργασίας. Κατώτατοι μισθοί κρατάνε έξω από την αγορά εργασίας αυτούς που ξεκινάνε με περιορισμένη εμπειρία και ικανότητες. Αναγκαστικές εισφορές ανεβάζουν υπέρογκα το κόστος εργασίας και κάνουν ασύμφορη την πρόσληψη εργαζομένων. Νομικοί περιορισμοί (άδειες, συλλογικές συμβάσεις εργασίας κλπ.) έχουν επιβληθεί μέσω του κράτους από τα οργανωμένα συμφέροντα των συντεχνιών για να περιορίσουν τον ανταγωνισμό, αφήνοντας τους απέξω άνεργους.

Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου οι καινούριες τεχνολογίες προσφέρουν μια διέξοδο από τον κρατικό παρεμβατισμό και δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η εφαρμογή Uber που συνδέει τους επιβάτες με οδηγούς οχημάτων προς ενοικίαση και επιτρέπει στους καταναλωτές να κάνουν κρατήσεις. Μια πλατφόρμα που συνδέει προσφορά και ζήτηση στην αγορά ενοικίασης αυτοκινήτων χωρίς κρατικές ρυθμίσεις. Το αποτέλεσμα είναι καλύτερες τιμές και υπηρεσίες για τους επιβάτες-καταναλωτές και περισσότερες δουλειές για τους οδηγούς.

Δεν είναι έκπληξη η αντίδραση της συντεχνίας των ταξί. Όπως αναφέρει η Wall Street Journal, το δημοτικό συμβούλιο στην Ουάσινγκτον αποφάσισε να θέσει ελάχιστη τιμή για τις κρατήσεις μέσω Uber 5 φορές παραπάνω από αυτή για τα προστατευμένα ταξί. Όπως είπε ο CEO της Uber, ήταν «δύσκολο … να πιστέψουμε ότι ένα εκλεγμένο όργανο επιλέγει να διατηρήσει τις τιμές της υπηρεσίας μεταφοράς τεχνητά υψηλές" Στην Ελλάδα δεν θα είχε καμία έκπληξη. Οι καταναλωτές όμως στις ΗΠΑ αντέδρασαν και μετά από χιλιάδες email , twitter και τηλεφωνήματα, το δημοτικό συμβούλιο αναγκάστηκε να πάρει την ρύθμιση πίσω.

Το δίδαγμα για την Ελλάδα είναι ότι οι νέες τεχνολογίες προσφέρουν δυνητικά τα εργαλεία για τον παραγκωνισμό του αρπακτικού κράτους στην οικονομία. Σε ένα περιβάλλον με πρακτική αδυναμία του ιδιωτικού τομέα να πληρώσει φόρους και 25% ανεργία εξαιτίας του κρατικού παρεμβατισμού, μία ρεαλιστική λύση είναι η δημιουργία μιας παράλληλης οικονομίας προσφοράς υπηρεσιών, χωρίς κρατικούς περιορισμούς και με μηδενικούς φόρους.

Συνέχεια

Ο δρόμος προς την Αβάνα είναι στρωμένος με φιλελεύθερες προθέσεις

Ο πειρασμός για έναν φιλελεύθερο είναι μεγάλος. Αναμφίβολα κυβέρνηση Σύριζα με τις παλαβές πολιτικές της θα προκαλέσει την ολοκληρωτική διάλυση του κρατισμού στην Ελλάδα. Η πολιτική ζημιά για την αριστερά θα είναι ιστορικά ισοδύναμη με την ζημιά που προκάλεσε στην ελληνική δεξιά η τραγωδία της Κύπρου το 74. Σαν αποτέλεσμα και σε πλήρη αντιστροφή της μεταπολίτευσης, στα επόμενα 30-40χρόνια ο χαρακτηρισμός αριστερός θα είναι βρισιά. Κατάρρευση του κρατισμού και ιδεολογική αποκαθήλωση της αριστεράς. Ποιός δεν θέλει μια τέτοια εξέλιξη;

Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα. Η μετάβαση θα πονέσει, πολύ. Γιατί εδώ δεν μιλάμε απλά για έναν απατεώνα τύπου Ανδρέα Παπανδρέου που μπροστά στην πραγματικότητα θα αλλάξει γραμμή. Εδώ έχουμε να κάνουμε με πνευματικά έφηβους και σκληροπυρηνικούς κρατιστές που δεν θα διστάσουν να φτάσουν στα άκρα όσο θα μεγαλώνει η αποτυχία τους. Το αρπακτικό κράτος του Βενιζέλου θα φαντάζει καπιταλιστική όαση μπροστά στην κοινωνικοποίηση της ιδιωτικής περιουσίας που θα φέρει ο Σύριζα. Ο κίνδυνος ίσως είναι απόμακρος για όσους παρακολουθούν από το εξωτερικό, αλλά για τον ιδιωτικό τομέα στην Ελλάδα είναι ζήτημα ζωής ή θανάτου. Μια κυβέρνηση Σύριζα θα προκαλέσει βέβαιο οικονομικό θάνατο για μια ολόκληρη γενιά. Οι φιλελεύθεροι μπορεί να καταγγέλλουμε τα μεγάλα κεντρώα κόμματα για τον κίνδυνο καλαβριοποίησης της χώρας, αλλά μπροστά μας υπάρχει μια χειρότερη προοπτική: να γίνουμε Κούβα. Με τον Σύριζα στον ρόλο του Φιντέλ.

Αναγκαία και ικανή συνθήκη για την ήττα του Σύριζα είναι απλά η πρωτιά ενός άλλου κόμματος. Στις προηγούμενες εκλογές υποστήριξα ότι η ψήφος έπρεπε να πάει σε μικρά καινούρια κόμματα αφού είχαμε ανακάτεμα της τράπουλας. Τώρα όμως τα χαρτιά μοιράστηκαν και οι δύο νέοι πόλοι είναι ο Σύριζα και η Νέα Δημοκρατία. Καλώς ή κακώς, το πρώτο από αυτά τα κόμματα θα είναι στην κυβέρνηση. Αυτό που είναι κρίσιμο είναι να συνειδητοποιήσουμε ότι δεν έχει σημασία πόσο φιλελεύθερες είναι οι προτάσεις της Νέας Δημοκρατίας, αλλά ποιά είναι η εναλλακτική. Όποιος θεωρεί κρίσιμο να μην πάρει ο Σύριζα την εξουσία, έχει μόνο μία λογική επιλογή: ψήφο στην Νέα Δημοκρατία. Αλλιώς να μην παραπονεθεί εάν την Δευτέρα η χώρα έχει ακροαριστερή κυβέρνηση.
Συνέχεια

Η ψευδεπίγραφη λιτότητα της Ελλάδας

Ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο στην Wall Street Journal για το ψευδεπίγραφο δίλημμα λιτότητα ή ανάπτυξη.

Οι traders νομισμάτων υποστηρίζουν την έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ. Αυτή θα δημιουργήσει αστάθεια στα νομισμάτα και, αν άλλες χώρες ακολουθήσουν, μέγα-κέρδη για τους traders. Το κόστος θα ήταν πολύ χαμηλότερο βιοτικό επίπεδο και ακόμα μεγαλύτερο κράτος, (που θα συμπεριλαμβάνει την εξουσία να εκτυπώνει τα χρήματα) για όσους βγουν από το ευρώ.

Μια διακοπή στο ευρώ θα ήταν κακή για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Με τη Βόρεια Αφρική να εξακολουθεί να παραπαίει από την αραβική άνοιξη, έχουμε τεράστια συμφέροντα στις ισχυρές, αναπτυσσόμενες, με σταθερό χρήμα δημοκρατίες στις βόρειες ακτές της Μεσογείου. Αυτές είναι σε κίνδυνο εξαιτίας της σύγχυσης λιτότητας, ανάπτυξης και του ευρώ.

Η σύγκρουση μεταξύ της ανάπτυξης και της λιτότητας είναι τεχνητή και παρουσιάζεται για να ευνοεί το μεγαλύτερο κράτος. Η ανάπτυξη προέρχεται από την οικονομική ελευθερία, σε ένα πλαίσιο σταθερού χρήματος, δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, και ενός κράτους δικαίου που περιορίζει το υπερβολικό κράτος. Οι επιχειρήσεις δεν θα επενδύσουν ούτε θα προσλάβουν το ίδιο σε ένα περιβάλλον όπου το κράτος κυριαρχεί της οικονομίας. Έτσι, λιτότητα της κυβέρνησης είναι απολύτως απαραίτητη για την οικονομική ανάπτυξη, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα.

Τα οικονομικά έχουν αγνοήσει συχνά την κρίσιμη διάκριση μεταξύ της λιτότητας για το κράτος και της λιτότητας που το κράτος επιβάλει στον ιδιωτικό τομέα. Στην πρώτη περίπτωση, οι κυβερνήσεις οι οποίες έχουν ελλείμματα, πουλάνε περιουσιακά στοιχεία, περιορίζουν τις προσλήψεις, και περιορίζουν τον ρόλο τους στα ουσιώδη. Αυτή είναι λιτότητα προσανατολισμένη στην ανάπτυξη.

Στην λιτότητα που αναφέρεται στον ιδιωτικό τομέα, οι κυβερνήσεις επιβάλλουν νέους φόρους και περιορισμούς στον ιδιωτικό τομέα, διατηρώντας παράλληλα το δικό τους προσωπικό, τους μισθούς και τις συντάξεις. Αυτή είναι η εκδοχή της αντιαναπτυξιακής λιτότητας που επικρατεί στα προγράμματα λιτότητας στην Ευρώπη.

Πολλά οικονομικά μοντέλα, συμπεριλαμβανομένου του προϋπολογισμού του Κογκρέσου των Ηνωμένων Πολιτειών και του κεϋνσιανού stimulus, αγνοούν τα εθνικά επίπεδα χρέους και αγνοούν εάν οι αποφάσεις των δαπανών πραγματοποιούνται από τον ιδιωτικό τομέα ή την κυβέρνηση. Αυτό δημιουργεί το παράλογο αποτέλεσμα ότι μια οικονομία στην οποία η κυβέρνηση ξοδεύει και επενδύει διαρκώς αυξανόμενα ποσά, ακόμη και το 100% του ΑΕΠ, έχει το ίδιο προβλεπόμενο ποσοστό αύξησης με μια οικονομία όπου η κυβέρνηση ξοδεύει και φορολογεί λιγότερο.

Τα προγράμματα λιτότητας των ευρωπαϊκών κράτων επιβάλλουν στον ιδιωτικό τομέα να πληρώσει για το κρατικό χρέος, έτσι ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να παραμείνουν μεγάλες. Οι δημοσίες δαπάνες της Ιταλίας θα αυξηθούν στο 50,7% του ΑΕΠ το 2012 από 50% το 2011, σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, που σημαίνει ότι περισσότερο από το ήμισυ της οικονομίας της Ιταλίας δεν θα επιδιώκει να είναι προσοδοφόρο.

Η ελληνική κυβέρνηση έχει ασκήσει μια ιδιαίτερα επιθετική μορφή της αντιαναπτυξιακής λιτότητας. Ενώ ο ιδιωτικός τομέας συρρικνώθηκε το 2011, το δημόσιο στην Ελλάδα αυξήθηκε σε 49,7% του ΑΕΠ από 49,6% το 2010. Για να επιτύχει αυτό το κακό αποτέλεσμα, η κυβέρνηση στην Ελλάδα αύξησε τον φόρο προστιθέμενης αξίας του σε 23% (ένα κρυφό φόρο επί των πωλήσεων τόσο ψηλό που κανείς δεν πρέπει να κληθεί να τον πληρώσει ή να τον υποστηρίξει) και δημιούργησε ένα εθνικό φόρο ακίνητης περιουσίας που μεταφέρει πόρους από τον ιδιωτικό τομέα στην κυβέρνηση και μέσω αυτής σε ξένους πιστωτές.

Εν τω μεταξύ, στο κοινοβούλιο στην Ελλάδα παραμένουν πλήρεις οι αποδοχές, τα πλήρη οφέλη, ο στόλος των BMW, και ένα πλήρες προσωπικό. Η Ελλάδα διατήρησε τις επιδοτήσεις για τις αγαπημένες επιχειρήσεις, τις τράπεζες, το στρατό και εκείνους που επιλέγουν να μην εργάζονται. Οι μεγάλες αντιπροσωπείες της στις εγκαταστάσεις στις Βρυξέλλες, Βιέννη, Γενεύη και την Ουάσιγκτον εξακολουθούν να παραμένουν μεγάλες, όπως και οι ισόβιες συντάξεις στους πολιτικούς. Την περασμένη εβδομάδα, Έλληνες αξιωματούχοι ανέστειλαν τις εργασίες σχετικά με την πώληση κρατικών περιουσιακών στοιχείων, που είναι ένας από τους πιο αναπτυξιακούς όρους στο πρόγραμμα του ΔΝΤ.

Η πραγματικότητα είναι ότι το κράτος στην Ελλάδα επιβάλλει πάρα πολύ μεγάλη λιτότητα στους άλλους, αλλά όχι στο εαυτό του. Οι ΗΠΑ κάνουν το ίδιο λάθος. Ωστόσο, η παράταξη υπέρ του μεγάλου κράτους στην Γαλλία και τις ΗΠΑ, υποστηρίζει ότι το πρόβλημα στην Ελλάδα είναι πολύ λιτότητα -παρόλο που δεν υπήρξε μεγάλη λιτότητα από την κυβέρνηση.

Το πιο αναπτυξιακό αποτέλεσμα θα ήταν για την Ελλάδα να παραμείνει στη ζώνη του ευρώ, να μειώσει τις κρατικών δαπάνες, και να ζητήσει από την Ευρώπη ένα μείγμα από δάνεια και επιδοτήσεις, καθώς μειώνει δραστικά το κράτος. Η Γερμανία και το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης θα το υποστηρίξουν και θα δώσουν χρόνο στην Ελλάδα για την κατασκευή ενός αναπτυξιακού περιβάλλοντος για την ιδιωτική οικονομία.

Η έξοδος από το ευρώ θα κάνει χειρότερη την κατάσταση, δίνοντας σε μια νεοσύστατη κυβέρνηση την τεράστια δύναμη να εκτυπώνει τα χρήματα και να αποφασίζει την αξία του. Οι μόνοι που θα επωφεληθούν θα είναι το κράτος και αυτοί στις χρηματοπιστωτικές αγορές που στοιχηματίζουν εις βάρος άλλων αδύναμων οικονομιών της Ευρώπης. Το κράτος θα αποφασίζει το σύστημα τιμαριθμικής αναπροσαρμογής και θα το ελέγχει υπέρ των δημοσίων υπαλλήλων, των πολιτικών και των συνταξιούχων σε βάρος του ιδιωτικού τομέα. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές θα επωφεληθούν από το μοίρασμα των απώλειων.

Πέρα από τη σημερινή διαμάχη μεταξύ λιτότητας, ανάπτυξης ή του ευρώ, η μάχη της Ευρώπης ουσιαστικά είναι μεταξύ των κρατικά εγγυημένων μισθών και της ωφέλειας από την ευελιξίας της εργασίας. Οι αποτυχημένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις απλά δεν επιτρέπουν τον ανταγωνισμό ή να παραδώσουν την εξουσία για την επίτευξη της ανταγωνιστικότητας.

Ενώ οι ΗΠΑ παλεύουν με φορολογική μεταρρύθμιση, μείωση του ελλείμματος και στο τέλος του έτους με δημοσιονομική γκρεμό, θα είναι κρίσιμο να γίνει διάκριση μεταξύ των μεταρρυθμίσεων που συρρικνώνουν την κυβέρνηση και των μεταρρυθμίσεων που συρρικνώνουν τον ιδιωτικό τομέα και που θέτουν το δολάριο σε κίνδυνο. Η μία προσέγγιση οδηγεί στην ανάπτυξη, η άλλη στην Ελλάδα.

Ο κ. Malpass, αναπληρωτής βοηθός υπουργός Οικονομικών στην κυβέρνηση Ρέιγκαν, είναι πρόεδρος της Encima Global LLC.

Συνέχεια

Τρία διλήμματα και μία εγγύηση

Για τους φιλελεύθερους στην Ελλάδα οι εκλογικές αποφάσεις ήταν ανέκαθεν περιορισμένες και απλές. Το 90 και το 93 η Νέα Δημοκρατία του Μάνου και Ανδριανόπουλου ήταν το αδιαφιλονίκητο νεοφιλελεύθερο κόμμα. Στις επόμενες εκλογές η επιλογή περιοριζόταν στα δύο μεγάλα κόμματα με τη λογική του μη χείρον βέλτιστον. Πιο πρόσφατα η εμφάνιση των Ταύρων και της Φιλελεύθερης Συμμαχίας πρόσφερε την ξεκάθαρη και ιδεολογικά καθαρή επιλογή. Σε αυτές όμως τις εκλογές η εξάπλωση των φιλελεύθερων ιδεών προσφέρει στον φιλελεύθερο ψηφοφόρο επιλογή από πολλές σχετικά αξιοπρεπείς προτάσεις. Για να απλοποιήσω λοιπόν την δική μου επιλογή ακολούθησα μία top-down προσέγγιση με τρία διλλήματα.

Το πρώτο δίλημμα είναι ψήφος καθολικής μομφής (λευκό/ άκυρο) ή ψήφο σε υπάρχον κόμμα. Αυτό είναι εύκολο. Για εμένα το λευκό/ άκυρο είναι το πολιτικό ισοδύναμο του να καις τα λεφτά σου. Ποτέ σε καμία εκλογική αναμέτρηση στον κόσμο δεν είχε κάποιο συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Είναι σαν να βρίσκεται κανείς σε ένα μπουφέ που έχει ήδη πληρώσει και επειδή δεν βρίσκει το αγαπημένο του έδεσμα, αποφασίζει να μείνει νηστικός για να διαμαρτυρηθεί. Ειλικρινά, κανείς δεν θα νοιαστεί. Ψήφο σε υπάρχον κόμμα λοιπόν.

Το δεύτερο δίλλημα είναι νομίζω το δυσκολότερο. Ψήφο σε κόμμα εξουσίας ή σε μικρό φιλελεύθερο; Από τα δύο κόμματα εξουσίας, το ΠΑΣΟΚ για εμένα δεν είναι πιθανή επιλογή, για λόγους που δεν περιορίζονται στο όνομά του. Η Νέα Δημοκρατία, είναι πολύ καλύτερη από όσο θέλουν να πιστεύουμε οι επικριτές της. Στα οικονομικά αντιλαμβάνεται την σημασία της μείωσης των φόρων και του δημόσιου τομέα. Πιο σημαντικά, μετά από πολύ καιρό το κόμμα έχει δική του ταυτότητα και δεν πουλάει πια ιδεολογικό ραγιαδισμό στην ελληνική αριστερά.

Και ενώ τείνω να συμφωνώ με τον Popper στην προτίμηση του για δικομματικό σύστημα όπου τα δύο κόμματα ανταγωνίζονται για την ψήφο των μικρών μειοψηφιών, νομίζω ότι σε αυτές τις εκλογές η ψήφος πρέπει να πάει σε μικρό φιλελεύθερο για δύο κυρίως λόγους:
- Η επόμενη βουλή θα είναι γεμάτη με κλόουν της αριστεράς και ακροδεξιάς. Σε αυτό το de facto τσίρκο, είναι σημαντικό να υπάρχει καθαρόαιμο φιλελεύθερο κόμμα να κρατάει τις ισορροπίες στην διαμόρφωση και συζήτηση της κοινοβουλευτικής ατζέντας.
- Η οριακή χρησιμότητα κάποιων χιλιάδων ψήφων για το φιλελεύθερο πρόταγμα θα μεγαλύτερη εάν βάλουν στην Βουλή ένα φιλελεύθερο κόμμα (8 έδρες) από το να δώσουν μία ακόμα έδρα στην κυβερνητική δύναμη.

Το τελευταίο δίλημμα είναι ανάμεσα στα δύο μικρά φιλελεύθερα κόμματα. Δράση ή ΔΗΣΥ; Αναμφισβήτητα η Ντόρα Μπακογιάννη έχει ηγετική αύρα, κουβαλάει ένα όνομα θρύλο στον φιλελεύθερο χώρο, έχει σταθερή βάση και οργάνωση επιπέδου κόμματος εξουσίας (full disclosure: σαν φοιτητής είχα κάνει summer intern στο πολιτικό της γραφείο). Αλλά έχω δύο προβλήματα:
- Η αλήθεια είναι ότι η Ντόρα στις θέσεις που κατείχε δεν έδειξε ποτέ την φιλελεύθερη τόλμη του πατέρα της. Ο πρόσφατος ασπασμός του φιλελευθερισμού μου κάνει too little, too late.
- Το δεύτερο μου πρόβλημα είναι η στελέχωση του κόμματος. Εκτός από κάποια πρώην εξαιρετικά στελέχη της ΦιΣ (Περλικός, Καισάριος) οι υπόλοιποι μου δίνουν την εντύπωση επαγγελματιών της πολιτικής. Είτε πολιτικοί που καιροσκοπικά άλλαζαν ιδεολογίες, είτε outsider wannabes που σε όλη την προηγούμενη διαδρομή τους ετοιμάζονταν να μπούνε στην πολιτική -με συμβιβασμούς και στρογγυλέματα.

Η Δράση/ Φιλελεύθερη Συμμαχία από την άλλη, στελεχώνεται από ανθρώπους του ιδιωτικού τομέα που παρεμπιπτόντως κατεβαίνουν στην πολιτική. Όχι για βιοπορισμό, αλλά για να προωθήσουν τις φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις που γνωρίζουν ότι χρειάζεται η χώρα. Είναι αλήθεια ότι ο συνδυασμός έχει μαζέψει και πολλούς αριστερούς, ίσως και πρώην κρατιστές. Αλλά ενώ δεν έχω καμία συμπάθεια για την ελληνική αριστερά, σέβομαι τούς προερχόμενους από αυτόν τον χώρο (π.χ. Λιαρόπουλος) που κράτησαν τους ορίζοντες τους ανοιχτούς και την κρίσιμη στιγμή αποφάσισαν να συνταχθούν με τον τόσο δαιμονοποιημένο φιλελεύθερο χώρο.

Αυτή η πολυσυλλεκτικότητα που εκφράζει η Δράση/ΦιΣ είναι η καλύτερη εγγύηση για το επερχόμενη επέκταση των φιλελεύθερων ιδεών στην Ελλάδα. Είμαι πεπεισμένος ότι ο φιλελευθερισμός στην Ελλάδα σήμερα είναι ότι ήταν η αριστερά στην δεκαετία του 60. Περιθωριοποιημένος, εκφράζει έναν καταπιεσμένο μη-προνομιούχο χώρο (ιδιωτικός τομέας) και λόγω των εκρηκτικών πολιτικών συνθηκών είναι έτοιμος να σαρώσει το πολιτικό φάσμα στις επόμενες δεκαετίες.
Συνέχεια

Έκτακτες ειδήσεις: "Σαμαράς ή κάφροι"

Κάτι πολύ παράξενο συμβαίνει το τελευταίο διάστημα. Διαβάζω τα καθεστωτικά μήντια και βλέπω ότι ο Σαμαράς δεν είναι πια το Τέρας της Αποκαλύψεως!. Η εξήγηση αυτού του φαινομένου συνδέεται με μία πολύ βαθιά αλλαγή στο πολιτικό σκηνικό. Εξηγούμαι.

Είναι αποδεκτό νομίζω σε κάθε καλοπροαίρετο αναλυτή ότι στην Ελλάδα τα κύρια media παραδοσιακά υποστηρίζανε, σε διαφορετικό βαθμό, ΠΑΣΟΚ. Ένας λόγος είναι οι αριστερές προτιμήσεις των ίδιων των δημοσιογράφων. Αυτοί που επιλέγουν αυτό το επάγγελμα οδηγούνται αρχικά από ιδεολογικά κίνητρα και προέρχονται κυρίως από τις κοινωνικές επιστήμες (οι φίλοι της αγοράς από την άλλη συνήθως πάνε σε λιγότερο ευγενείς τομείς, όπου σκοπός είναι να παράγουν και να κάνουν λεφτά). Ο δεύτερος λόγος είναι η διαπλοκή των κρατικοδίαιτων επιχειρηματιών με το πασοκικό κράτος. Τα «νέα τζάκια» του Ανδρέα συγκρούστηκαν με τον Μητσοτάκη, κάνανε business as usual επί Σημίτη, απέφυγαν την αρχική επίθεση του Καραμανλή στους «νταβατζήδες» και λατρέψανε τον "Γιώργο".

Δεν προκαλεί λοιπόν έκπληξη το πάθος ενάντια στους δεξιούς ηγέτες με πρώτο παθόντα τον Μητσοτάκη. Ο Σαμαράς, που πριν ήτανε σχετικά στο απυρόβλητο, σαν ηγέτης της ΝΔ δεν απόφυγε αυτήν την μοίρα. Εθνικιστής, καιροσκόπος, λαϊκιστής κλπ. Ξαφνικά όμως, η εικόνα του το τέρατος της αποκαλύψεως εξαφανίστηκε. Και τώρα ο Σαμαράς παρουσιάζεται σχεδόν θετικά.

Ο λόγος για αυτήν την δραματική αλλαγή είναι η κατάρρευση του ΠΑΣΟΚ και η άνοδος της «παράταξης της καθυστέρησης». Μέχρι τώρα το ΠΑΣΟΚ δρούσε σαν κεντρώος πόλος που συγκέντρωνε ετερόκλητα στοιχεία. Από τραμπούκους συνδικαλιστές μέχρι εξευγενισμένους αριστερούς (π.χ. κρατικοδίαιτοι ακαδημαϊκοί). Ο συνεκτικός αυτός πόλος αυτός δεν υπάρχει πια και το πολιτικό τοπίο ξεκαθαρίζει στις δύο πραγματικές παρατάξεις: την ακήρυχτη παράταξη των μεταρρυθμίσεων και την παράταξη της καθυστέρησης. Προσοχή, η διάκριση εδώ δεν γίνεται με βάση την στάση στο μνημόνιο, αλλά την στάση στην πραγματική αιτία του προβλήματος, τον κρατισμό. Και τα κίνητρα δεν είναι απαραίτητα ιδεολογικά, αλλά πολλές φορές πραγματιστικά.

Το μεταρρυθμιστικό μπλοκ επιζητά δραστικές αλλαγές στο status quo, μείωση των δαπανών του κράτους, απελευθέρωση της αγοράς και μείωση της φορολογίας. Σε αυτό περιλαμβάνονται «μνημονιακοί» προοδευτικοί, πραγματιστές ψηφοφόροι της ΝΔ, μετριοπαθείς φιλελεύθεροι τύπου Μάνου/ΔΗΣΥ και ριζοσπάστες φιλελεύθεροι τύπου ΜπλεΜήλο που αντιτίθεντο στο μνημόνιο γιατί το έβρισκαν πολύ λίγο. Σε αυτό το μπλοκ οι συμπάθειες κάθε άλλο παρά δεδομένες είναι, αλλά ο σκοπός είναι κοινός: μείωση του κράτους για να σωθεί η χώρα.

Το μπλοκ της καθυστέρησης επιζητά να διατηρήσει και να δυναμώσει το status quo, το μεγάλο κράτος, την εκμετάλλευση των εργαζόμενων του ιδιωτικού τομέα από το παρασιτικό δημόσιο και την εκμετάλλευση της κοινωνίας από ομάδες προνομιούχων. Σε αυτό περιλαμβάνονται όλα τα κόμματα της επίσημης αριστεράς και τα ακροδεξιά ξαδέρφια τους. Η γνωστή μας φαιοκόκκινη συμμαχία, με νέες παρουσίες.

Είναι η άνοδος αυτής της καθυστερητικής παράταξης που τρομάζει τα κατεστημένα media. Το κτήνος που τάιζαν τόσα χρόνια τώρα είναι έτοιμο να καταβροχθίσει την χώρα. Το δίλλημα τώρα είναι παρόμοιο με αυτό που είχε η Γαλλία το 2002 όταν οι ψηφοφόρoι είχαν να επιλέξουν μεταξύ Σιράκ και Λεπέν. Στην περίπτωση μας, το δίλημμα είναι απλό: Σαμαράς ή κάφροι. Για κάποιον που απεχθάνεται την κατεστημένη αριστερά στην Ελλάδα, το schadenfreude είναι διπλό. Πρώτα, το ΠΑΣΟΚ διαλύθηκε από έναν Παπανδρέου. Τώρα το πασοκικό κατεστημένο των μήντια θα πρέπει να υποστηρίξει Σαμαρά.

Συνέχεια

Ρυθμίσεις, κρατικές παρεμβάσεις και τα αίτια της κρίσης

Τα αίτια της ελληνικής κρίσης είναι πια γνωστά και αποδεκτά. Το κρατικό χρέος μεγεθύνθηκε για να εξυπηρετήσει την κατεστημένη παρασιτοκρατία και να καλύψει τις δομικές αδυναμίες της ελληνικές οικονομίας. Ένα εθνικό νόμισμα με την πιθανότητα υποτίμησης θα λειτουργούσε σαν σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης και η όποια αύξηση των επιτοκίων σαν ζώνη ασφαλείας για τον κρατικό δανεισμό (βλέπε 1985). Χωρίς όμως αυτούς τους φυσικούς ελέγχους της αγοράς, βρεθήκαμε να παίζουμε στην παραλία την ώρα που ερχόταν το τσουνάμι με τα γνωστά αποτελέσματα. Για τα παραπάνω που δικαιώνουν την φιλελεύθερη θέση δεν νομίζω να υπάρχει πια καμία σοβαρή αμφιβολία, εκτός ίσως από αυτούς που έχουν επενδύσει συναισθηματικά ή οικονομικά στον κρατισμό και στο ευρώ.

Σε ότι όμως αφορά τα αίτια της τραπεζικής κρίσης που ξεκίνησε στις ΗΠΑ, η φιλελεύθερη θέση φαίνεται να είναι στην άμυνα Οι κρατιστές υποστηρίζουν ότι η κρίση αποδεικνύει την αποτυχία των αγορών και την ανάγκη κρατικής παρέμβασης. Στο φιλελεύθερο στρατόπεδο, τα επιχειρήματα μέχρι τώρα μπορούν να συνοψιστούν σε δύο κατηγορίες.

Σύμφωνα με την πρώτη κατηγορία, οι διακυμάνσεις στις αγορές είναι αναμενόμενες, χαρακτηριστικές κάθε αποκεντρωμένου εξελικτικού συστήματος και σε τελική ανάλυση απαραίτητες για την οικονομική πρόοδο, α λα Schumpeter. Είναι ένα επιχείρημα που ενώ το υποστηρίζω, δέχομαι ότι δεν κλείνει το ζήτημα.

Η δεύτερη κατηγορία επιχειρημάτων με δυνατές αυστριακές επιρροές, εστιάζει στα χαμηλά επιτόκια της Fed από το 2001 και στις τεράστιες επιδοτήσεις για στεγαστικά δάνεια μέσω των κρατικών Fannie Mae και Freddie Mac. Ο συνδυασμός των δύο προκάλεσε έκρηξη στην ζήτηση για στεγαστικά δάνεια, υπερπροσφορά και τελικά κατάρρευση της αγοράς. Τα παραπάνω επιχειρήματα σίγουρα προσφέρουν μια καλή αρχική προσέγγιση. Όμως, ένας ευφυής αναλυτής θα διαπίστωνε κάποιες λογικές αδυναμίες στον παραπάνω συλλογισμό. Αναμενόμενα, κανένας αριστερός κρατιστής δεν τις έχει βρει. Παρόλαυτα, είναι σημαντικό και έντιμο να τις συζητήσουμε ανοιχτά.

Το πρώτο ερώτημα λοιπόν είναι γιατί τα χαμηλά επιτόκια δημιούργησαν φούσκα μόνο στα στεγαστικά και όχι σε άλλες αγορές που βασίζονται σε δάνεια (αυτοκίνητα κλπ.). Το δεύτερο ερώτημα είναι γιατί η φούσκα στα στεγαστικά προκάλεσε τέτοιας έκτασης τραπεζική κρίση;

Αυτά τα δύο σημαντικά ερωτήματα μπορούν νομίζω τώρα να απαντηθούν με βάση την ανάλυση σε ένα εξαιρετικό καινούριο βιβλίο, το «Engineering the Financial Crisis».

Οι συγγραφείς του βιβλίου εστιάζουν για πρώτη φορά στις ρυθμίσεις και την κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών που απαιτείται από τον νόμο. Πιο συγκεκριμένα οι συμφωνίες Basel που ορίζουν την κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών σε σχέση με τα δάνεια τους, απαιτούσανε αρχικά (Basel I) 50% λιγότερα κεφάλαια για τα στεγαστικά (MBS*) σε σχέση με άλλα καταναλωτικά η επιχειρηματικά δάνεια. Το 2005 με την νέα Basel II αυτό το ποσοστό αυξήθηκε στο 80%. Με απλά λόγια, μία τράπεζα θα έπρεπε να κρατήσει 10 εκατομμύρια δολάρια για κάθε 100 συμβατικών δανείων, αλλά μόνο 2 για κάθε 100 στεγαστικών δανείων (MBS). Με δεδομένη την μόχλευση των κεφαλαίων, τα κίνητρα λοιπόν για στεγαστικά δάνεια ήτανε τεράστια, προκαλώντας τις τράπεζες στις ΗΠΑ να κρατήσουν περίπου 500 δις στεγαστικών. Και έτσι εξηγείται και το γεγονός ότι οι τράπεζες πουλούσαν στους επενδυτές πολύ λίγα από τα συγκεκριμένα MBS –το μεγαλύτερο μερίδιο το κρατούσαν στα εσωτερικά τους βιβλία.

Πολύ απλά λοιπόν, οι ρυθμίσεις κεφαλαιακής επάρκειας για τις τράπεζες συντέλεσαν καθοριστικά στην μεγέθυνση μόνο των στεγαστικών δανείων. Δεν είναι πια μυστήριο γιατί η κρίση στα στεγαστικά είχε τέτοιες συνέπειες στον τραπεζικό τομέα.

___________________________

*Mortgage Backed Securities, ένας διαδομένος τύπος τιτλοποίησης στεγαστικών δανείων

Σημείωση: Το συγκεκριμένο βιβλίο αναφέρεται σε περισσότερα και εξίσου ενδιαφέροντα ζητήματα, όπως:
(α) την κρατική προστασία στους οίκους αξιολόγησης που είχε σαν συνέπεια την έλλειψη ανταγωνισμού και κακής ποιότητας αξιολογήσεις.
(β) την αλλαγή στους λογιστικούς κανόνες σχετικά με την αξιολόγηση των τιτλοποιημένων στεγαστικών
(γ) την κατάρρευση του μύθου ότι η κρίση προκλήθηκε από τα bonus των αιμοσταγών τραπεζιτών
Συνέχεια

Με τέτοιους εχθρούς, ποιός χρειάζεται φίλους;

Το 2012 θα ήτανε για την Β. Κορέα χρονιά ορόσημο, που θα χόρταινε ο κάθε πεινασμένος. ‘Η τουλάχιστον έτσι είχε υποσχεθεί το καθεστώς της εδώ και χρόνια. Αλλά υπάρχει ένα βασικό πρόβλημα: εκατό χρόνια μετά την γέννηση του ιδρυτή της, η Β. Κορέα λιμοκτονεί και το καθεστώς της δεν μπορεί να τηρήσει αυτήν την υπόσχεση, διακινδυνεύοντας την όποια αξιοπιστία του. Ποιος θα δώσει την λύση;

Είναι η Κίνα; Όχι. Το Ιράν; Ούτε. Μήπως η Ρωσία; Όχι, όχι. Την λύση στο βορειοκορεατικό καθεστώς την έδωσε η κυβέρνηση Obama. Μέσα στην προεκλογική απελπισία για διπλωματικές επιτυχίες, κατασκεύασε μια συμφωνία. Οι ΗΠΑ θα διαθέσουνε 240.000 τόνους τροφίμων , που θα θεμελιώσουν το κύρος και την πυγμή του νέου ηγέτη στον στρατό. Σε αντάλλαγμα τι παίρνουνε οι ΗΠΑ; Άλλη μια από τα ίδια. Επιστροφή των ελεγκτών ατομικής ενέργειας μόνο στο εργοστάσιο του Yongbyon και υπό όρους -όταν όλοι γνωρίζουν ότι τα πυρηνικά η Β. Κορέα τα ετοιμάζει πια σε άλλες τοποθεσίες. Επίσης, συμφωνία για μη εκτόξευση πυραύλων στον εναέριο άλλων χωρών –μεγάλη υποχώρηση. Θρίαμβος της δυτικής διπλωματίας.

Το πρόβλημα είναι ότι τα ίδια προσφέρει η Β. Κορέα εδώ και 20 χρόνια και όταν παίρνει τα τρόφιμα, ξεχνάει τις υποσχέσεις της. Ήτανε η Hillary πέρσι που έλεγε ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να προσφέρουνε νέα βοήθεια με αντάλλαγμα υποσχέσεις που έχουνε ήδη δοθεί και πρέπει έτσι κι αλλιώς να τηρηθούνε. Αυτά βέβαια πέρσι. Γιατί φέτος είναι εκλογική χρονιά και ο πρόεδρος χρειάζεται "νίκες".

Πέρα από τους προεκλογικούς υπολογισμούς, είναι και πιο εύκολο να πληρώνεις ένα τραμπουκιστικό καθεστώς να μην σε ζαλίζει. Ας περιμένουν οι Βορειοκορεάτες μερικές γενιές ακόμα. Reagan δεν βγαίνουν κάθε μέρα.

Συνέχεια

Τα Όσκαρ του ΜπλεΜήλου

Ταινίες με προφανές φιλελεύθερο περιεχόμενο είναι λίγες αφού ο φιλελευθερισμός δεν πουλάει. Παρόλαυτα, μια διαφορετική (και πολλές φορές προσωπική) ανάγνωση αναδεικνύει μερικά διαμάντια.

Danton - Andreij Wajda (1983)

Η ταινία διαδραματίζεται το 1793, στο ζενίθ της κυριαρχία του Ροβεσπιέρου και της αριστερής τρομοκρατίας που με πρόσχημα κάποια κοινωνικά ιδεώδη οδηγούν στην γκιλοτίνα όλους τους αντιπάλους, πραγματικούς και φανταστικούς. Ο Danton με κάποιες επιφυλάξεις αποφασίζει να γυρίσει στο Παρίσι από την αυτό-εξορία του στην επαρχία για να επικρίνει το καθεστώς. Δημοφιλής στον λαό, προκαλεί φόβο στον Ροβεσπιέρο και την επιτροπή του. Αφού αποτυγχάνει να τον μεταπείσει και να τον πάρει με το μέρος του, ο Ροβεσπιέρος οδηγεί τον Danton σε μια στημένη δίκη. Σε αυτήν την δίκη όμως ο Danton αφήνει όποιες επιφυλάξεις είχε και με το πάθος και την ρητορική του δεινότητα την μετατρέπει σε δίκη του ολοκληρωτικού καθεστώτος.

Η ταινία γυρίστηκε το ψυχροπολεμικό 1983 και έχει αρκετές προφανείς αναφορές στην τότε εξελισσόμενη αντιπαράθεση Λεχ Βαλέσα και Γιαρουζέλσκι στην Πολωνία. Και ενώ η ταινία μπορεί να έχει διαφορετικές αναγνώσεις, σε προσωπικό επίπεδο, η κλιμάκωση της ταινίας με έναν αψηφών Danton που στην δίκη βγάζει τους πιο εμπνευσμένους πολιτικούς του λόγους, απηχεί συναισθηματικά τους παθιασμένους κοινοβουλευτικούς λόγους του χαρισματικού Μητσοτάκη που άκουγα σαν παιδί στο ραδιόφωνο την δεκαετία του 80.



Aviator - Martin Scorsese (2004)



Ο Σκορτσέζε καταφέρνει να πάρει ένα δύσκολο θέμα, την ζωή ενός δισεκατομμυριούχου μεγιστάνα, με τον οποίο κανένας δεν μπορεί να ταυτιστεί και να φτιάξει μια ταινία που εμπνέει και προβάλλει συγκεκριμένα φιλελεύθερα σημεία.

Για να το καταφέρει, μετατρέπει τον Howard Hughes σε ένα underdog που συγκρούεται με το κατεστημένο της βιομηχανίας και τους διεφθαρμένους πολιτικούς που εμποδίζουν τον ανταγωνισμό. Σπάνια για ταινία του Χόλυγουντ, ο επιχειρηματίας προβάλλεται όχι σαν αιμοσταγής άγριος/ «κερδοσκόπος»/ διεφθαρμένος/ ανάλγητος, αλλά σαν οραματιστής τελειομανής που αξίζει να κερδίζει περισσότερα γιατί, εκτός από τις ικανότητες του, ρισκάρει τα πάντα για την επιχείρηση του.

Ήτανε όμως ένα συγκεκριμένο σημείο που μου κόλλησε προσωπικά. Όταν είχε βγει η ταινία, ήμουνα φοιτητής στο Σικάγο και παράλληλα με τα μαθήματα δούλευα part-time στην βιβλιοθήκη για να βγάλω όσα δεν έφταναν από το φοιτητικό δάνειο. Τότε είχα μια πολύ καλή φίλη, από πολύ ευκατάστατη οικογένεια και πολύ liberal (με την αμερικάνικη έννοια). Όταν λοιπόν βγαίναμε έξω, μου έκανε εντύπωση ότι σε κάθε ζητιάνο που μας πλησίαζε έδινε αμέσως ότι εγώ έπρεπε να δουλέψω 4 ώρες για να κερδίσω. Στις επακόλουθες συζητήσεις μας άκουγα τα πιο ανεδαφικά επιχειρήματα για την (μη) σημασία του χρήματος και της προσωπικής ευθύνης. Η παρακάτω στιχομυθία από το Aviator μεταξύ του Howard Hughes και της “old money” αυτοαποκαλούμενης σοσιαλιστικής οικογένειας της Katharine Hepburn με κάλυψε:

Ludlow: Then how did you make all that money?
Mrs. Hepburn: We don't care about money here, Mr. Hughes.
Howard: That's because you have it.
Mrs. Hepburn: Would you repeat that?
Howard: You don't care about money because you have it. And you've always had it. My father was dirt poor when I was born…. I care about money, because I know what it takes out of a man to make it.

Εδώ ο Σκορτσέζε προβάλλει ένα κρίσιμο σημείο που εξηγεί την αριστερή τάση του “old money” δηλ. αυτών που δεν χρειάστηκε να δουλέψουν πραγματικά σκληρά και να πάρουν ρίσκα για να αποκτήσουν περιουσία. Είναι εύκολο τότε να είσαι γενναιόδωρος με τα λεφτά σου ή του κράτους. Είναι τότε που οι αυτοδημιούργητοι επιχειρηματίες είναι «βλάχοι», ο ανταγωνισμός της αγοράς είναι απειλή και ο κρατικός παρεμβατισμός σωτήριος για τα προνόμια του κατεστημένου.


Social Νetwork - Danid Fincher (2010)

Η ιστορία του Zuckerberg και του Facebook από τον wunderkind σεναριογράφο Aaron Sorkin.
Η πιασάρικη ανάγνωση της ταινίας εστιάζει στην υποτίθεται σκοτεινή πλευρά του αδίστακτου επιχειρηματία που πουλάει τον φίλο του για την εταιρεία του. Μια πιο προσεκτική ανάγνωση φανερώνει όμως άλλες, φιλελεύθερες πτυχές.

Εδώ έχουμε τον θυμωμένο νέο, που δεν χωρά στο ”old money” κοινωνικό περιβάλλον του Χάρβαρντ. Τα prestigious clubs του Χάρβαρντ τον αγνοούν και η κοπέλα του τον παρατάει, κοινωνικά απροσάρμοστος γαρ. Είναι τότε που αποφασίζει να κάνει κάτι για να εντυπωσιάσει τον κοινωνικό του περίγυρο και την πρώην του. Η αγορά λειτουργεί σαν κανάλι διοχέτευσης όλου του θυμού του και τα υπόλοιπα είναι ιστορία. Δεν μπορεί παρά να απορεί κανείς πως θα ήταν η Ελλάδα εάν η οικονομία ήταν αρκετά ανοιχτή για να επιτρέπει στους θυμωμένους νέους να διοχετεύουν την ανάγκη τους για κοινωνική αναγνώριση στην επιχειρηματικότητα και όχι στην καταστροφή.

Αξέχαστη ατάκα από τον Lawrence Summers στους αδελφούς Winklevoss όταν παραπονιούνται ότι ο Zuckerberg τους έκλεψε την ιδέα:

«Everyone at Harvard’s inventing something. Harvard undergraduates believe that inventing a job is better than finding a job. So, I'll suggest again that the two of you come up with a new project”

Συνέχεια

Δραχμή, ομορφάντρες και αξιοπιστία

Σε μια από τις πρόσφατες συζητήσεις για τα υπέρ και τα κατά του εθνικού νομίσματος, ένας καλός φίλος μου είπε: «Κοίτα, ό,τι και να λες για εθνικό νόμισμα, όσο σωστά και να είναι τα οικονομικά επιχειρήματα, στην πράξη εσύ ζεις και πληρώνεσαι στο εξωτερικό. Εάν ζούσες στην Ελλάδα, ποτέ δεν θα ήθελες να γυρίσουμε στην δραχμή».

ΟΚ, κατανοητό. Η προοπτική άμεσης υποτίμησης και μείωσης του πραγματικού εισοδήματος προκαλεί σε πολλούς μια συναισθηματική αντιμετώπιση του ζητήματος. Το δέχομαι. Για να αποβάλλουμε λοιπόν τα συναισθηματικά φίλτρα και τους φόβους, ας το κάνουμε ξεκάθαρο. Η επιστροφή στην δραχμή δεν είναι δυνατή, για επιχειρησιακούς και πολιτικούς λόγους. Τέλος.

Τώρα, ανακουφισμένοι, ας προχωρήσουμε στο πραγματικό θέμα της ανάρτησης που δεν είναι η δραχμή, αλλά οι σπασμωδικές αντιδράσεις και έλλειψη τακτικής του φιλελεύθερου χώρου σε κρίσιμα ζητήματα. Αποτέλεσμα είναι ότι σε μια τόσο ευνοϊκή συγκυρία για ριζοσπαστικά κινήματα, οι επίσημοι φιλελεύθεροι παλεύουν σε χαμηλά μονοψήφια νούμερα.

Σε αυτό το μοτίβο, μαθαίνουμε από τον δημοφιλή αρθρογράφο της Καθημερινής ότι όσοι υποστηρίζουν επιστροφή στην δραχμή είναι είτε λαμόγια του εξωτερικού, είτε χρήσιμοι ηλίθιοι που παίζουν το παιχνίδι των κερδοσκόπων. Μάλιστα. Το πρόβλημα όμως είναι ότι δύο χρόνια πριν ο ίδιος αρθογράφος έλεγε τα ίδια για όσους υποστήριζαν ότι η χρεοκοπία είναι αναπόφευκτη. Είτε ήτανε κερδοσκόποι από το εξωτερικό είτε τα πιόνια τους στην Ελλάδα. Μάλλον όμως καταλάβαιναν πέντε πράγματα παραπάνω.

Ένα άλλο παράδειγμα είναι το μνημόνιο. Πράγματι περιείχε πολλά θετικά μέτρα. Πρότεινε όμως και αυξήσεις φόρων που θα στραγγαλίζανε οποιαδήποτε ανάπτυξη. Ακόμα χειρότερα, ήτανε προφανές ότι η συγκεκριμένη κυβέρνηση με τον συγκεκριμένο ηγέτη χωρίς την πίεση της αγοράς ποτέ δεν θα το εφάρμοζε. Πόση διορατικότητα χρειαζόταν για να διατηρεί κανείς επιφυλάξεις για το επερχόμενο φιάσκο;

Αυτή η ιστορία συνεχίζει να επαναλαμβάνεται με την δραχμή. Δεν μιλάμε για απλοϊκά επιχειρήματα περί Μουγκάμπε, Ανδρέα Παπανδρέου και Μπαγκλαντές που τέλος πάντων κάνουνε και ευχάριστες συζητήσεις. Μιλάμε για έναν έξαλλο συναισθηματισμό και βρισίδι σε όποιον τολμήσει να ψελλίσει τα θετικά των εθνικών νομισμάτων. Αποκορύφωση η κοπέλα του protagon που αηδιάζει με τον «ομορφάντρα» της διαφήμισης και σε ένα σουρεαλιστικό άλμα τον ταυτίζει με την Ελλάδα της δραχμής.

Το πρόβλημα δεν είναι στα κοσμοπολίτικα απωθημένα του καθενός. Το πρόβλημα είναι στην αξιοπιστία του χώρου που θα πληγεί ακόμα μια φορά. Η δραχμή δεν επιστρέφει, δυστυχώς. Και εξαιτίας αυτής της έλλειψης εθνικού νομίσματος, η χώρα θα περάσει μια μακροχρόνια επίπονη περίοδο εσωτερικής υποτίμησης. Με αυτό το δεδομένο, βάζοντας σημαία το ευρώ, τι πολιτική απήχηση μπορεί να περιμένει κανείς από την γενιά που θα φτύσει αίμα εξαιτίας του; Ψύχραιμη σκέψη και λίγη τακτική χρειάζονται, είναι τόσο δύσκολο;

Συνέχεια

Οι Financial Times και το επίμονο σύμπλεγμα με τον καπιταλισμό

Μία ένδειξη του πόσο αποκομμένη είναι η ελληνική αριστερά από τον πλανήτη Γη, είναι ότι θεωρεί τους Financial Times φερέφωνο του νεοφιλελευθερισμού. Στον πραγματικό κόσμο βέβαια οι αναγνωστές του FT ποτέ δεν είχαν αμφιβολία για την κεντροαριστερή ταυτότητα της εφημερίδας. Αλλά ακόμα και αυτοί θα είναι έκπληκτοι από την τον τίτλο του τελευταίου αφιερώματος των Financial Times “Capitalism in Crisis”. Η χρεοκοπία των κρατών χρεώνεται … στην αγορά που δεν προσφέρει συνεχώς αυξανόμενο φορολογικό εισόδημα να καλύπτει τον δημόσιο τομέα. Αναλογικά φανταστείτε έναν μόνιμα άεργο και καταχρεωμένο γόνο ευκατάστατης οικογενείας να ρίχνει την ευθύνη της χρεοκοπίας του στους δικούς του επειδή δεν μπορούν να του αυξήσουν αρκετά την επιδότηση!

Φανταζόμαστε ότι οι Financial Times το 1989 θα είχανε κυκλοφορήσει με αφιέρωμα στην κρίση της δημοκρατίας.

Σε αυτό το αφιέρωμα λοιπόν βλέπουμε διάφορα διαμάντια, όπως αυτό από τον πρώην σύμβουλο του ΓΑΠ Jeffrey Sachs στο οποίο στηλιτεύει την αγορά για τον καταναλωτισμό και την έλλειψη ηθικών αξιών στις οικονομικές συναλλαγές... Ποιος είπε ότι η Βουλή των Εφήβων δεν έχει απήχηση στο εξωτερικό;

Έχει όμως πραγματικά ενδιαφέρον να αναλογιστεί κανείς τους λόγους πίσω από αυτήν την αντικαπιταλιστική υστερία. Εδώ προτείνω δύο.

Ο πρώτος έχει να κάνει με την σύγχυση μεταξύ αγοράς και κράτους. Σύμφωνα με αυτήν την “λογική”, ό,τι δεν είναι Σοβιετική Ένωση είναι καπιταλισμός, ακόμα και οι σοσιαλδημοκρατίες (όπου το κράτος απορροφά το 50% του ΑΕΠ της οικονομίας) ή ο κορπορατισμός (όπου μεγάλες εταιρείες εκμεταλλεύονται το μεγάλο κράτος για ειδικά προνόμια και επιδοτήσεις) . Η χρεοκοπία λοιπόν του υπερτροφικού κράτος ερμηνεύεται σαν κρίση της αγοράς. Το παραπάνω συμπέρασμα μπορεί να προσεγγίζει το σκεπτικό κάποιων πνευματικά εμ, ιδιαίτερων, αλλά νομίζω πως δεν επαρκεί για τους αριστερούς αρθρογράφους των FT.

Για αυτούς και για άλλους σχετικά ευφυείς αριστερούς χρειάζεται μια πιο περίπλοκη εξήγηση που έχει συζητηθεί παλιότερα στο ΜΜ. Συνοπτικά, οι λόγοι για την παράλογη αντικαπιταλιστική υστερία έχουν να κάνουν με την ανάπτυξη μιας στρεβλής αλλά ψυχολογικά βολικής ιδεολογικής ταυτότητας που στο όνομα της κοινωνικής αλληλεγγύης ικανοποιεί την ανάγκη αποδοχής από το κοινωνικό περιβάλλον. Πιο συγκεκριμένα:

“... Είναι γεγονός ότι σε μια νεαρή περίοδο στην ζωή μας τείνουμε να δημιουργούμε την πολιτική ταυτότητα μας επιλέγοντας μια ιδεολογία που μας δίνει την αίσθηση ότι ανήκουμε σε μία ομάδα, και πιο κρίσιμα μια ιδεολογία που νοηματοδοτεί την ύπαρξη μας μέσω ενός σκοπού με κοινά αποδεκτές αγαθές προθέσεις, π.χ. να βελτιώσουμε τον κόσμο ή να βοηθήσουμε τους συνανθρώπους μας.

Η μαρξιστική αριστερά παρέχει το τέλειο προϊόν για αυτήν την ανάγκη. Το μήνυμα της θα μπορούσε να συνοψιστεί στην πρόταση: «Mαζί αγωνιζόμαστε ενάντια στην κατεστημένη εκμετάλλευση των φτωχών από τους τύραννους κεφαλαιοκράτες». Το όλο μαρξιστικό οικοδόμημα είναι απόλυτα και εξόφθαλμα λανθασμένο, αλλά αυτό δεν έχει σημασία. Σημασία έχει το συναισθηματικά ισχυρό μήνυμα που καλύπτει τις ψυχολογικές ανάγκες των νέων. Η μετέπειτα αποδοχή των λογικών κενών στον μαρξισμό έρχεται μέσω του rationalization, ενός γνωστού ψυχολογικού αμυντικού μηχανισμού.”

Τώρα φανταστείτε όσους έχουνε αναπτύξει την πολιτική και κοινωνική τους ταυτότητα με βάση τον παραπάνω μηχανισμό, είτε είναι ανασφαλείς φοιτητές ελληνικών ΑΕΙ είτε αρθρογράφοι στους FT. Τι είναι πιο εύκολο; Να παραδεχτούν πως ό,τι υποστηρίζανε σε όλη τους την ζωή ήτανε λάθος ή να ανακαλύπτουν συνέχεια κρίσεις του ετοιμόρροπου καπιταλισμού;

Συνέχεια

O Krugman και η σημασία του χρέους

Οι μεγάλες υφέσεις τείνουν να φέρνουν σημαντικές πολιτικές αλλαγές. Η δεκαετία του 30 έφερε τον κευνσιανισμό στο προσκήνιο. Ο στασιμοπληθωρισμός της δεκαετίας του 70 έφερε τον νεοφιλελευθερισμό. Η τωρινή ύφεση απογύμνωσε το ευρωπαϊκό μοντέλο ανάπτυξης με κρατικά χρέη. Μπροστά σε αυτήν την απειλή δραστικής μείωσης του κράτους, το στρατόπεδο των κρατιστών έχει εφεύρει διάφορες προσεγγίσεις.

Την πρώτη προσέγγιση την είδαμε όταν πριν από δυο χρόνια όλοι σχεδόν οι κατεστημένοι Έλληνες δημοσιογράφους μας πληροφορούσαν ότι συγκριτικά με άλλες χώρες δεν υπάρχει πραγματικό πρόβλημα χρέους στην Ελλάδα και ότι η συζήτηση για χρεοκοπία είναι παιχνίδι των κερδοσκόπων. Τα περίφημα “δελαστικονομικά” (1) με λάθη που βγάζανε μάτι (σύγκριση απόλυτων μεγεθών χρέους αντί για ποσοστό επί του ΑΕΠ, σύγκριση του αθροίσματος δημόσιου και ιδιωτικού χρέους κλπ.) είχανε επιστρατευτεί από τους προπαγανδιστές του κρατισμού στην Ελλάδα για να πείσουν τον κόσμο ότι δεν χρειάζονται μεταρρυθμίσεις Στο ίδιο μοτίβο όσοι λέγαμε ότι η χρεοκοπία είναι αναπόφευκτη παίζαμε παιχνίδια των διαβολικών “κερδοσκόπων”. Ακόμα συγνώμη δεν ακούσαμε, αλλά ποιος έχασε την ντροπή του στην Ελλάδα για να την βρούνε οι δημοσιογράφοι...

Μια άλλη προσέγγιση, περισσότερο ειλικρινής (αλλά και αφελής) είναι των μαρξιστών, που υποστηρίζουν ότι οι αυξανόμενες κρατικές δαπάνες σε βαθμό χρεοκοπίας οφείλονται... στον καπιταλισμό. Η “λογική” είναι ότι το κράτος αναγκάζεται να καλύψει τα προβλήματα της αγοράς με αυξανόμενες δαπάνες. Πολλά τα προβλήματα με αυτήν την θεωρία που ίσως να εξηγούσε κάποια κοινωνικά επιδόματα και ένα δίχτυ ασφαλείας, αλλά όχι για παράδειγμα την προστασία κλειστών επαγγελμάτων. Δεν μπορεί επίσης να εξηγήσει γιατί το κράτος συνεχίζει να αυξάνεται σε βάρος της αγοράς ακόμα και σε περιόδους ευημερίας, ή γιατί η κρίση εμφανίζεται κυρίως στις χώρες με την μικρότερη ελευθερία αγοράς όπως η Ελλάδα. Πιο πιθανή εξήγηση είναι ότι το κράτος είναι θεμελιωδώς πελατειακό και απλά αγοράζει ψήφους με λεφτά από φόρους ή δανεικά.

Μια πιο επίκαιρη προσέγγιση παρουσιάστηκε πρόσφατα από τον Paul Krugman, εκπρόσωπο του νεοκευνσιανισμού με επίσημη ατζέντα την αύξηση των κρατικών δαπανών. Σε πρόσφατο άρθρο του παρουσιάζει κάποια σημεία με τα οποία θέλει να μειώσει την σημασία του χρέους. Με κάποια από αυτά συμφωνούμε. Όχι όμως με το συμπέρασμα.

Το πρώτο σημείο στο άρθρο του είναι ότι οι κυβερνήσεις, αντίθετα με τους ιδιώτες, δεν χρειάζεται να αποπληρώσουν το χρέος τους. Χρειάζεται απλά να διασφαλίσουν ότι τα φορολογικά έσοδα μεγαλώνουν πιο γρήγορα από το χρέος. Συμφωνούμε, με την παρατήρηση ότι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο όταν η ανάπτυξη της οικονομίας είναι αρκετά μεγάλη (και το επιτόκιο δανεισμού χαμηλό). Αυτή η ανάπτυξη με την σειρά της προϋποθέτει μικρό κράτος.

Το δεύτερο επιχείρημα του Krugman είναι ότι το αμερικάνικο δημόσιο χρωστάει σε μεγάλο βαθμό σε αμερικάνους, δηλ. στην αμερικανική οικονομία. Άρα, το χρέος per se δεν έχει και τόσο μεγάλη σημασία για την αμερικάνικη οικονομία στο σύνολό της. Οποιαδήποτε κέρδη ή χασούρες είναι εσωτερικές μεταφορές μέσα στην αμερικάνικη οικονομία με μηδενικό αντίκτυπο στο σύνολο.

Σφάλει όμως ο Krugman, αφού το μεγαλύτερο μέρος τους χρέους των ΗΠΑ οφείλεται σε ξένους και όχι εσωτερικούς δανειστές. Για να αντιπαρέλθει αυτό το πρόβλημα, ο Krugman κάνει ένα δεύτερο λάθος. Συναθροίζει ιδιωτικό και δημόσιο χρέος για να μας πει ότι και οι ξένοι χρωστάνε στην Αμερική:

“It’s true that foreigners now hold large claims on the United States, including a fair amount of government debt. But every dollar’s worth of foreign claims on America is matched by 89 cents’ worth of U.S. claims on foreigners. “

Το πρόβλημα όμως είναι ότι για την ανάλυση του δημόσιου χρέους μιας χώρας δεν μπορούμε να συμπεριλάβουμε το ιδιωτικό, αφού η χρεοκοπία του δημοσίου δεν επηρεάζει άμεσα τις οφειλές του ιδιωτικού τομέα. Καλή η προσπάθεια, αλλά δεν πείθει.

Για να είμαστε ξεκάθαροι, το δημόσιο χρέος έχει μεγάλη σημασία για την οικονομία και πρέπει να παραμένει σε χαμηλά επίπεδα. Ο λόγος δεν είναι η πιθανότητα χρεοκοπίας του κράτους, η οποία μακροχρόνια μπορεί και να είναι και θετική. Το δημόσιο χρέος έχει σημασία γιατί υποδηλώνει το μέγεθος του κράτους στην ευρύτερη οικονομία. Μεγάλο χρέος υποδηλώνει μεγάλες κρατικές δαπάνες (που αφαιρούν κεφάλαια και ανταγωνιστικότητα από τον ιδιωτικό τομέα) και μεγαλύτερο κόστος αποπληρωμής, πιθανά με αυξημένη φορολογία που θα κληθεί να πληρώσει ο ιδιωτικός τομέας. Αντίθετα απότι λένε οι κευνσιανοί, δεν υπάρχει ούτε καλό, ούτε αβλαβές χρέος.


_________________________________________
(1) Ένα χαρακτηριστικό κείμενο από τον Δελαστίκ του Έθνους (Φεβρουάριος 2010):
“Στην πολιτική επίθεση εναντίον της χώρας μας που έχει εξαπολύσει η Γερμανία και άλλες δυνάμεις της ΕΕ και στην κερδοσκοπική επίθεση που τη συνοδεύει, χρησιμοποιούνται ένα σωρό προπαγανδιστικοί μύθοι και ανακρίβειες, προκειμένου να τρομοκρατήσουν τους Ελληνες εργαζόμενους...”

Συνέχεια

"Σιδηρά Κυρία" και δολοφονίες υπολήψεων

Είχα να γιουχάρω ταινία από το "Troy". Yποθέτοντας ότι ο σκοπός της τέχνης είναι να προκαλεί έντονα συναισθήματα, το Iron Lady, η ταινία-βιογραφία της Θάτσερ, ήτανε πετυχημένη καλλιτεχνικά. Στα καλά της ταινίας καταγράφεται επίσης η υποκριτική της Μέριλ Στριπ.

Και εδώ τελειώνουν τα θετικά.


Από το trailer που είχε κυκλοφορήσει, είχα συνειδητοποιήσει ότι δεν θα έβλεπα πολιτική ταινία. Προφανώς για να πιάσει μεγαλύτερα νούμερα, η έμφαση φαινότανε να είναι περισσότερο στον ρόλο της Θάτσερ σαν δυναμική γυναίκα ανάμεσα σε άντρες, και λιγότερο στις ιδέες και πολιτικές της για τις οποίες μένει στην ιστορία. Κατανοητό και θεμιτό ότι στην κινηματογραφική βιομηχανία σκοπός είναι τα πολλά εισιτήρια -και ο φιλελευθερισμός δεν πουλάει.

Αλλά έκανα λάθος. Η ταινία ήτανε πολιτικότατη και στρατευμένη στην παράδοση του “W”. Δηλαδή ένα character assassination όπως μόνο η προπαγανδιστική μηχανή της αριστεράς ξέρει να εκτελεί, για να "διαφωτίζονται" οι νέες γενιές . Μεταξύ άλλων λοιπόν βλέπουμε τα παρακάτω:
- H Θάτσερ στην μισή διάρκεια της ταινίας παρουσιάζεται (στην σημερινή της κατάσταση υποτίθεται) σαν μισότρελλη δυστυχισμένη γριά που στοιχειώνεται από το παρελθόν της
- Η εμμονή της στην ελεύθερη αγορά προήλθε βασικά από το σύμπλεγμα της που ήτανε κόρη μπακάλη. Στην πραγματικότητα όμως η Θάτσερ στην Οξφόρδη είχε εντρυφήσει στον Χάγιεκ και στον φιλελευθερισμό
- Όλο το χάλι της οικονομίας πριν αναλάβει η Θάτσερ ήτανε αποτέλεσμα των κυβερνήσεων των Τόρρις. Στην πραγματικότητα βέβαια ήτανε οι εργατικοί που είχανε φέρει την χώρα στην κατάρρευση, ergo και το προεκλογικό σλόγκαν εκ χειρός Saatchi & Saatchi: “Labor is not working”
- Στις συζητήσεις στο κοινοβούλιο βλέπουμε τον «μεγάλο ρήτορα» Νηλ Κίνοκ να αποστομώνει την Θάτσερ με επιχειρήματα υπέρ των φτωχών ενώ αυτή δεν έχει να απαντήσει τίποτα. Στην πραγματικότητα βέβαια ήτανε η Θάτσερ που θριάμβευε με ευφυείς ατάκες υπέρ της ελεύθερης αγοράς
- Η οικονομική ανάπτυξη επί της θητείας της αναφέρεται αχνά μόνο σε ένα πρωτοσέλιδο το οποίο καλύπτεται μετά από τίτλους και λόγους για κοινωνική ανισότητα. Έτσι εξαφανίζεται ένα από τα μεγαλύτερα success stories του φιλελευθερισμού.

- Μαθαίνουμε ότι ο λόγος που έμεινε στην εξουσία ήτανε μόνο ο πόλεμος στα Φάλκλαντς. Στην πραγματικότητα, ο κύριος λόγος που κέρδισε την δεύτερη και τρίτη εκλογή της ήτανε η οικονομική ανάπτυξη που πέτυχε με τις μεταρρυθμίσεις της

Δέχομαι ότι κάποιος που θεωρεί την Θάτσερ το τέρας της αποκαλύψεως ίσως να βρει ότι η ταινία είναι ισορροπημένη. Αλλά οι ίδιοι οι συντελεστές έχουνε συγκεκριμένη γνώμη. Εδώ η Meryl Streep για το πως προσέγγισε τον ρόλο:

"What interested me was the part of someone who does monstrous things maybe, or misguided things. Where do they come from?"

Τουλάχιστον είναι ειλικρινής.

Συνέχεια

Ο Βορίδης λέει ναι (στις ομάδες συμφερόντων)

Σαν Έλληνες έχουμε δει τις ελπίδες μας για μεταρρυθμίσεις να διαψεύδονται τόσες φορές που τίποτα πια δεν θα έπρεπε να μας εκπλήσσει.

Ποτέ μην λές ποτέ.

Αναμφισβήτητα, ο Βορίδης είναι ένας χαρισματικός ρήτορας που έχει επιχειρηματολογήσει υπέρ της αγοράς όπως κανένας άλλος στην Βουλή. Ένα δείγμα είναι ο λόγος του πιο κάτω υπέρ της απελευθέρωσης του τζόγου με επιχειρήματα εναντίον του κράτους πατερούλη και υπέρ της ατομικής ευθύνης. ΜπλεΜήλο δηλαδή στα καλύτερα του.


Για κάποιους, αυτοί οι λόγοι του Βορίδη ήτανε κάτι σαν πολιτική πορνογραφία. Τους κοιτούσαμε, αλλά στα κρυφά, τι θα πει ο κόσμος... Κάποιοι άλλοι, πιο τολμηροί, εκφράστηκαν ανοιχτά θετικά. Ένα ισορροπημένο άρθρο στο ΜπλεΜήλο προκάλεσε εκτός από ρεκόρ επισκέψεων και την μήνη των μετριοπαθών ξαδελφιών του χώρου (και αποτελεί πια νούμερο ένα κατηγορία για το ΜΜ σε κάθε συζήτηση, σχετική ή άσχετη).

Η συνέχεια, είναι γεγονός, διέψευσε όποιες θετικές προσδοκίες. Ο πολύς Βορίδης με το που έπιασε καρέκλα, έγινε κορυφαίος προστάτης των συντεχνιών. Το δόγμα Βορίδη λέει τώρα ότι ο τζόγος πρέπει να είναι ελεύθερος, αλλά οι συντεχνίες υπό την προστασία του κράτους. Έτσι, το μοναδικό τολμηρό νομοσχέδιο που έφερε το ΠΑΣΟΚ, η απελευθέρωση των ταξί από τον Ραγκούση (την οποία ανοιχτά υποστηρίξαμε), όχι μόνο δεν εφαρμόστηκε από τον υπουργό, αλλά μαθαίνουμε ότι:

«Διατεθειμένος ακόμα και να παραιτηθεί εμφανίζεται ο υπουργός Μεταφορών Μάκης Βορίδης σε περίπτωση που η τρόικα εμμείνει στη θέση της για πλήρη απελευθέρωση του κλάδου των ταξί.»

Σε κάποια ομιλία του πριν γινει υπουργός, ο Βορίδης είχε καταγγείλει τους συναδέλφους του: "Κανένας από εσάς δεν είπε όχι στις ομάδες συμφερόντων". Χμμμ. Τουλάχιστον οι αριστεροί κρατιστές είναι ειλικρινείς στον λαϊκισμό τους. Πολιτικάντηδες σαν τον Βορίδη μας κάνουν να ντρεπόμαστε για την χώρα μας. Συνέχεια

Ο ΓΑΠ και το τέλος των κούφιων ηγετών

Μία φορά μόνο είχα την τιμή να συναντήσω τον πρωθυπουργό μας. Ήτανε το 2004 στο ΟΑΚΑ, όταν ήμουνα εθελοντής στους Ολυμπιακούς. Μέσα σε ένα βουητό ο ΓΑΠ έμπαινε στα γραφεία με μια συνοδεία 20-30 ατόμων. Με ένα πλατύ και μόνιμο χαμόγελο και με το χέρι έτοιμο για χειραψίες, ρωτούσε που και που τους συνεργάτες του «που να σταθώ;» για τα photo-shoots. Αυτό που μου είχε κάνει όμως ιδιαίτερη εντύπωση σε εκείνον τον περιφερόμενο θίασο ήτανε η έλλειψη gravitas του ΓΑΠ. Άβουλος, απλά ακολουθούσε τις εντολές των επικοινωνιακών συμβούλων του. «Πρόεδρε χαμογέλα». «Πρόεδρε χαιρέτησε τους εθελοντές». Μια αφόρητη εκπομπή ενός εσωτερικού κενού, μια κούφια παρουσία.

Ο μέχρι τότε «Γιωργάκης» μπορεί με το περίφημο δαχτυλίδι από τον Σημίτη να ανέβηκε στην αρχηγία του ΠΑΣΟΚ, μπορεί να έγινε εν μία νυκτί και «Γιώργος» από τις κατεστημένες εφημερίδες, αλλά για τα επόμενα χρόνια κανείς δεν περίμενε σοβαρά ότι ο ΓΑΠ θα γινόταν πρωθυπουργός. Οι επικοινωνιακοί του σύμβουλοι προσπαθούσαν, αλλά ήταν προφανές ότι ο ΓΑΠ «δεν τοχε», του έλλειπε το gravitas. Ότι δεν κατάφεραν όμως οι επικοινωνιολόγοι του, του το έκανε δώρο ο Κ. Καραμανλής το 2009 με την άτακτη παραίτηση του. Και τα αποτελέσματα τα βλέπουμε τώρα όλοι.

Απλά, παρέλαβε μια δύσκολη κατάσταση και μετά από δύο χρόνια ακυβερνησίας παραδίδει ένα παγκόσμιο πρόβλημα. Θυμόμαστε ότι σε αυτή την περίοδο κάποιοι επέμεναν ότι ο ΓΑΠ μπορεί να φαίνεται ότι χάνει, αλλά έχει κάποιο στρατηγικό σχέδιο τακτικών υποχωρήσεων που εμείς οι θνητοί αδυνατούμε να συλλάβουμε. Στο τέλος, θα τα φτιάξει όλα. Το τέλος όμως ήρθε, και χειρότερα δεν γίνεται. Ο ΓΑΠ αποχωρεί από μην πολιτική σκηνή όπως ήρθε, σαν Γιωργάκης. Απέδειξε ότι ήταν τραγικά ανεπαρκής για την θέση που του εμπιστεύθηκε η ελληνική κοινωνία.

Τα αίτια αυτής της ανεπάρκειας μπορεί να είναι εγγενή - τα βραχιόλια «θετικής ενέργειας» σίγουρα δεν συνάδουν με ιδιαίτερη ευθυκρισία. Ή μπορεί απλά να ατύχησε να μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον όπου οι άκοπες επιτυχίες και η έλλειψη τριβής με τις προκλήσεις του πραγματικού κόσμου τον καθήλωσαν σε μια πνευματική εφηβεία όπου επίτευγμα είναι η μετονομασία των υπουργείων και προβλήματα όπως της ανεργίας λύνονται μοντέρνα και αριστερά, με την πράσινη ενέργεια...

Οι λόγοι της ανεπάρκειας του ΓΑΠ θα αναλυθούν σε βάθος από τον ερευνητή του μέλλοντος. Αλλά για εμάς σήμερα, νομίζω βγαίνουνε δύο σημαντικά μαθήματα από την θητεία του τραγικού αυτού πρωθυπουργού.

Το πρώτο είναι ότι οι ηγέτες πρέπει να έχουνε μια ξεκάθαρη ιδεολογική στάση και κατανόηση της κοινωνικής πραγματικότητας. Δεν μπορεί να είναι λίγο από όλα. «Πολιτικά» φιλελεύθεροι (για να μην μας πούνε και νεοφιλελεύθερους). Υπέρ του «σύγχρονου και αποτελεσματικού κράτους» (δηλαδή βλέπουμε τα χάλια του αλλά δεν θέλουμε να το μειώσουμε). Υπέρ της απασχόλησης με πράσινες δουλειές (προσπερνάμε ότι η ακριβότερη πράσινη ενέργεια καταστρέφει, δεν δημιουργεί δουλειές). Αυτό λοιπόν το μοντέλο, στο πρόσωπο του ΓΑΠ απέτυχε.

Το δεύτερο μάθημα είναι ότι οι ηγέτες πρέπει να είναι έτοιμοι να συγκρουστούν για τις ιδέες τους. Οι πιο ξεκάθαρες ιδέες δεν αξίζουν τίποτα εάν δεν εφαρμοστούν. Σε κάποια στιγμή, ο ΓΑΠ ήξερε ακριβώς τι πρέπει να κάνει, του δώσανε τις λύσεις απέξω. Αντί όμως να τις εφαρμόσει, φοβήθηκε. Και ο φόβος της σύγκρουσης με τα κατεστημένα συμφέροντα λογικοποιήθηκε κυρίως με το επικάλυμμα της υποτιθέμενης ανάγκης για consensus από όλη την αντιπολίτευση! Έτσι, δύο χρόνια ο ΓΑΠ δημιουργούσε δικαιολογίες για να μην κάνει τα πρέποντα, μέχρι που παραιτήθηκε.

Βεβαίως μπορεί κανείς να αντιτείνει ότι στην χώρα είχαμε το παράδειγμα του Μητσοτάκη που συγκρούστηκε θεαματικά για να εφαρμόσει το φιλελεύθερο πρόγραμμα του αλλά έπεσε δραματικά μετά από τρία χρόνια. Πράγματι, ποτέ δεν υπάρχει εγγύηση επιτυχίας. Αλλά οι πραγματικοί ηγέτες παίρνουν ρίσκα για τα ιδανικά τους και ενίοτε πέφτουν με κρότο, εμπνέοντας τις νέες γενιές.

Αντίθετα, οι κούφιοι ηγέτες έχουνε το τέλος που τους αξίζει. Πέφτουν όχι με κρότο, αλλά με κλαψούρισμα.

Συνέχεια

Πράσινη απασχόληση και πράσινα άλογα – αμερικάνικη έκδοση

Είδηση: Η αμερικανική κυβέρνηση ξόδεψε δημόσιο χρήμα (μισό δις δολάρια) για να κρατήσει στην ζωή μια ήδη χρεοκοπημένη εταιρία -και τα έχασε.

Ερώτηση: Αξίζει για τις ελληνικές εφημερίδες να δημοσιευτεί η παραπάνω;

Η απάντηση είναι: εξαρτάται. Εάν πρόκειται για τράπεζα ναι. Πρωτοσέλιδα και με καθημερινά follow-ups για την σύμπραξη τραπεζιτών και κράτους. Αλλά εάν πρόκειται για εταιρία στον «πράσινο» τομέα, όχι. Τότε το κρύβουμε γιατί δεν ταιριάζει στο στόρυ που πουλάμε.

Και κάπως έτσι, το ελληνικό κοινό δεν θα μάθει ποτέ για την χρεοκοπία της Solydnra, της εταιρίας ηλιακής ενέργειας που στοίχισε τουλάχιστον 500 εκ. δολάρια στην αμερικανική κυβέρνηση. Βλέπετε, ειδήσεις αρνητικές για την πράσινη βιομηχανία δεν περνάνε τα ιδεολογικά φίλτρα των ελληνικών media –για το καλό μας πάντα.

Η ιστορία με την Solyndra πρέπει να μας θυμίσει δύο πράγματα.

Το πρώτο είναι ότι αντίθετα με τις διαβεβαιώσεις Obama (ή και του δικού μας ΓΑΠ), η πράσινη τεχνολογία δεν δημιουργεί αλλά τείνει να καταστρέφει θέσεις εργασίας, αφού μέσω των επιδοτήσεων-στρεβλώσεων απορροφά πόρους από άλλους παραγωγικότερους τομείς της οικονομίας. Όπως είχαμε πεί παλιότερα στο e-rooster:

«Το πρόβλημα είναι απλό: εάν η πράσινη ανάπτυξη ήτανε οικονομικά επωφελής για την κοινωνία, τότε η αγορά από μόνη της θα δημιουργούσε τις ανάλογες θέσεις εργασίας. Εάν όμως, για να είναι βιώσιμος ο πράσινος τομέας, χρειάζεται και επιπρόσθετες επιδοτήσεις από το κράτος, τότε προφανώς δεν περνάει το τεστ αποτελεσματικότητας της αγοράς.

Κάνοντας μια αναλογία, το κράτος με την ίδια λογική θα μπορούσε να επιδοτήσει χειράμαξες που θα αντικαταστήσουν τα αυτοκίνητα και τα λεωφορεία. Εκεί να δούμε πόσες καινούριες θέσεις εργασίας θα δημιουργηθούν για τους οδηγούς. Το πρόβλημα όμως είναι ότι θα χαθούν πολύ περισσότερες...»

Το δεύτερο μάθημα είναι γενικότερο. Πολλές φορές οι κυβερνήσεις αποφασίζουν να κάνουν τους επιχειρηματίες-επενδυτές επιλέγοντας και χρηματοδοτώντας "στρατηγικές" εταιρείες σε τομείς "στρατηγικής" σημασίας για την ανάπτυξη. Το αποτέλεσμα βέβαια είναι ανεξαιρέτως χασούρα για τα λεφτά του φορολογούμενου, είτε άμεσα είτε έμμεσα αφού τα ίδια λεφτά θα ήτανε πολύ πιο παραγωγικά στον ιδιωτικό τομέα. Εάν οι κυβερνήσεις ενδιαφέρονται για την ανάπτυξη της οικονομίας και την καταπολέμηση της ανεργίας, το καλύτερο που έχουν να κάνουν είναι να αποσυρθούν και να αφήσουν τον ιδιωτικό τομέα να αποφασίσει ποιοί τομείς είναι οι καταλληλότεροι για να πετύχουν στο μέλλον αφού ποντάρουν τα ίδια τους τα χρήματά. Συνέχεια

Τριάντα χρόνια Αλλαγή: Η οικονομία στο απόσπασμα

Θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε τις εξελίξεις στην οικονομία μετά το 1981(1) σε τρεις λέξεις: σταματήσαμε να δουλεύουμε. Και η αιτία είναι απλά και ξάστερα ο κρατικός παρεμβατισμός που στρεβλώνει τα οικονομικά κίνητρα. Στον δημόσιο τομέα που προσφέρει εγγυημένη αμοιβή ανεξάρτητα από την παραγωγικότητα, η προσπάθεια του εργαζόμενου αναπόφευκτα καταναλώνεται στην αποφυγή εργασίας. Στον ιδιωτικό τομέα, που τα κέρδη των εταιριών είναι περισσότερο αποτέλεσμα κυβερνητικών διασυνδέσεων, οι πόροι των εταιρειών πάνε σε μίζες. Προσθέστε και το crowding out effect των κρατικών δαπανών που στερούνε πόρους και επενδύσεις στον ιδιωτικό τομέα και έχουμε το τέλειο περιβάλλον για την δολοφονία μιας οικονομίας.

Βεβαίως, σε μια οικονομία που δεν παράγει, η ευημερία που αναπολούν πολλοί σήμερα δεν μπορεί παρά να είναι είτε εικονική, είτε αποσπασματική και μη-βιώσιμη. Στην δεκαετία του 80 οι τεράστιες αυξήσεις στους ονομαστικούς μισθούς φαγωθήκανε από τον αγριεμένο πληθωρισμό που έτρεχε με 20%. Οι ευνοημένοι του κρατικά προστατευμένου παρασιτισμού τράφηκαν με πόρους από το μέλλον (δημόσιο χρέος) και από τον ιδιωτικό τομέα (φόροι). Το καθαρό αποτέλεσμα για την συνολική οικονομία ήτανε μηδενική ανάπτυξη όπως φαίνεται και από την εξέλιξη του ΑΕΠ κατά κεφαλήν.

Τα παραπάνω είναι σχετικά προφανή, εάν όχι για το ευρύ κοινό, σίγουρα για τους αναγνώστες του ΜπλεΜήλου. Νομίζω όμως ότι από αυτήν την καταστροφική οικονομική εμπειρία, προβάλουν και δύο νέες διαστάσεις πολύ χρήσιμες στην σημερινή πραγματικότητα.

Η πρώτη έχει να κάνει με τους όψιμους κεϊνσιανούς στην Ελλάδα. Παρατηρούμε ότι τα ορφανά των σοσιαλδημοκρατικών οραμάτων έχουνε πρόσφατα βρει στον κεϊνσιανισμό την επίφαση επιστημονικότητας για να συνεχίζουν να υποστηρίζουν τις αυξημένες κρατικές δαπάνες. Νομίζω όμως ότι όποιος θέλει να δηλώνει κεϊνσιανός στην Ελλάδα θα πρέπει να κάνει δύο πράγματα: Πρώτα να παραδεχτεί ότι υποστηρίζει την οικονομική πολιτική του ΠΑΣΟΚ το 81-85 που είναι 100% βγαλμένη από τις θεωρίες του Κέινς για τόνωση της ζήτησης μέσω ελλειμμάτων. Μετά πρέπει να εξηγήσει γιατί απέτυχε. Μόνο τότε μπορεί να τον πάρει κανείς στα σοβαρά (βέβαια στην χώρα όπου πάνω από 10% του πληθυσμού δηλώνουν κομμουνιστές, τίποτα πια δεν κάνει εντύπωση).

Η δεύτερη διάσταση έχει να κάνει με τις πραγματικές δυνατότητες της ελληνικής οικονομίας. Ακούμε (και σε λίγο θα πιστέψουμε) τις βρισιές από τον Βορρά: «εκ φύσης άχρηστοι, ποτέ δεν θα φτάσουν τις άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες, να τους διώξουμε!». Ακούμε και τις βρισιές από τους διάφορους σημιτογενείς Χατζηφωτίου : «τεμπέλης λαουτζίκος που χωρίς το ευρώ θα γίνει Ζιμπάμπουε» Νομίζω η οικονομική πολιτική από το 1981 και τα αποτελέσματα της, αποδεικνύουν ακριβώς το αντίθετο, ότι οι Έλληνες απλά προσαρμόζουν την συμπεριφορά τους στα στρεβλά κίνητρα του κράτους.

Να θυμίσουμε ότι από τις στάχτες του εμφυλίου καταφέραμε μέσα σε 30 χρόνια να γίνουμε μια πετυχημένη οικονομία πρότυπο για την περιοχή και την Ευρώπη. Ήτανε εξαιτίας αυτής της δυναμικής οικονομίας που μπήκαμε στην ΕΟΚ το 1980 - 6 ολόκληρα χρόνια πριν την Ισπανία και την Πορτογαλία. Αυτή η πορεία βέβαια δεν έγινε ούτε με κρατικά ελλείμματα, ούτε με ευρώ. Δεν ήμασταν λοιπόν πάντα όπως σήμερα. Και η συνέπεια αυτής της παρατήρησης είναι ότι δεν έχουμε κάποιο εγγενές πολιτιστικό πρόβλημα που μας εμποδίζει να αναπτύξουμε μια υγιή και δυναμική οικονομία. Το πρόβλημα είναι καταρχήν οικονομικό και όταν εξαλειφθούν οι στρεβλώσεις, η οικονομία θα ξαναμπεί στον σωστό δρόμο της ανάπτυξης.

_________________________________
(1) Συμφωνούμε όλοι ότι με την Αλλαγή δεν είχαμε μια απλή συνέχεια του κρατισμού light του Καραμανλή στο κλίμα της εποχής, αλλά αυτό που στην οικονομετρία λέμε «structural break» για την οικονομία της χώρας. Η μακροχρόνια τάση άλλαξε δομικά σε βαθμό που μπορούμε να χωρίσουμε την ελληνική οικονομία σε δύο πολύ διαφορετικές περιόδους: προ και μετά 1981

Συνέχεια